Codi ymwybyddiaeth o niwed ar-lein

22 Gorffennaf 2020

Datblygu a rhannu arbenigedd i amddiffyn rhag niwed ar-lein, yn helpu bobl i ddeall a defnyddio'r cyfryngau a chyfathrebiadau'n well.

Mae bron i 9 o bob 10 oedolyn yn y DU yn mynd ar-lein, gyda 64% yn dweud ei fod yn rhan hanfodol o’u bywyd. Wrth i’r rhyngrwyd ddod yn bwysicach i bobl, maen nhw’n treulio mwy o amser ar-lein. Mae ymchwil Ofcom yn dangos bod oedolion sy'n defnyddio'r rhyngrwyd yn treulio 24 awr yr wythnos ar-lein ar gyfartaledd, sydd bron ddwywaith yr amser a gofnodwyd yn 2007

Yr effaith ar ddefnyddwyr

Mae mwy a mwy o bryderon am warchod pobl ar-lein. Dangosodd ymchwil ar y cyd gan Ofcom a Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth fod dros bedwar o bob pum oedolyn sy’n defnyddio’r rhyngrwyd yn poeni am fynd ar-lein. Mae rhai o’r pryderon hynny’n ymwneud ag elfennau fel hacio neu breifatrwydd. Ond y pryder mwyaf cyffredin, a godwyd gan dri o bob pedwar person, oedd cyswllt plant â chynnwys neu eu cyswllt â defnyddwyr eraill. Canfu ein hymchwil fod tua 22 miliwn o oedolion sy’n defnyddio’r rhyngrwyd wedi cael profiad personol o gynnwys neu ymddygiad ar-lein a allai fod yn niweidiol.

Beth rydym wedi'i gyflawni

Ym mis Medi 2018, cyhoeddodd Ofcom ddogfen drafod ynghylch ein profiad o reoleiddio’r sector darlledu, a oedd yn cynnwys yr  egwyddorion a allai fod yn sail i reoleiddio yn y dyfodol er mwyn mynd i’r afael â chynnwys niweidiol ar-lein.

Rydym yn defnyddio gwahanol fethodolegau i ddatblygu darlun llawn o ymddygiad ac agweddau oedolion a phlant yn y DU mewn perthynas â’u harferion ar-lein, a’u harferion o ran cyfryngau a chyfathrebu. Dros y flwyddyn diwethaf, rydym wedi parhau i adrodd ar lythrennedd oedolion a phlant yn y cyfryngau, a faint o newyddion maen nhw’n ei gael. Rydym yn cyhoeddi adroddiadau drwy gydol y flwyddyn, ac yn cynnal digwyddiadau i hyrwyddo’r canfyddiadau ac i drafod materion sy’n deillio ohonynt. Er enghraifft, roeddem wedi cynnal digwyddiad mawr yn y Llyfrgell Brydeinig ym mis Gorffennaf 2019 i sôn am amrywiaeth o bynciau, gan gynnwys dealltwriaeth feirniadol, bwlio ar-lein, data personol a chynhwysiant digidol.

Yn 2019 roeddem wedi ehangu ein gweithgareddau llythrennedd yn y cyfryngau, drwy lansio’r rhaglen Gwneud Synnwyr o’r Cyfryngau. Mae’r rhaglen hon yn ymgorffori ac yn adeiladu ar ein gweithgareddau ymchwil, gyda phwyslais ar gydweithio a chydlynu â rhanddeiliaid perthnasol a’u gweithgareddau. Mae rhwydwaith Gwneud Synnwyr o’r Cyfryngau yn cysylltu sefydliadau ac unigolion sy’n arbenigo mewn llythrennedd yn y cyfryngau i weithio tuag at nod cyffredin o wella dealltwriaeth, gwybodaeth a sgiliau ar-lein oedolion a phlant yn y DU. Mae’r panel Gwneud Synnwyr o’r Cyfryngau yn dod â chynrychiolwyr arbenigol at ei gilydd i drafod a llywio datblygiad ein gwaith polisi ac ymchwil ar lythrennedd yn y cyfryngau.

Ym mis Mai 2019, roeddem wedi cyhoeddi adroddiad blynyddol newydd, Ein Gwlad Ar-lein. Roedd yn ystyried sut mae pobl yn cael eu gwasanaethu gan gynnwys a gwasanaethau ar y rhyngrwyd, a’u hagweddau at fod ar-lein. Mae’r ymchwil yn helpu i ddwyn ynghyd wybodaeth a data am sut mae’r byd ar-lein yn datblygu, a’r niwed posib wrth ddefnyddio mwy ar wasanaethau ar-lein.

Ochr yn ochr â’r adroddiad hwn, rydym hefyd wedi diweddaru ein hymchwil a’n dadansoddiad ynghylch agweddau oedolion a’u defnydd o gyfryngau, a’n ymchwil diweddaraf am niwed ar-lein a gynhaliwyd gennym ni ym mis Ionawr 2020, ac a gomisiynwyd ar y cyd â Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth. Canfu’r astudiaeth fod y rhan fwyaf o ddefnyddwyr y rhyngrwyd yn y DU yn poeni am fod ar-lein, gyda mwy na phedwar o bob pump yn mynegi pryderon. Hefyd, yn 2020 gwelsom fod cyfran yr oedolion sydd â phryder digymell am ryw elfen o ddefnyddio’r rhyngrwyd wedi cynyddu ers 2019, o 78% i 81%. Fodd bynnag, mae’r rhan fwyaf o oedolion (66%) yn cytuno bod y manteision o fynd ar-lein yn drech na’r risgiau.

Aethom ati i archwilio ym mhle roedd pobl wedi dod ar draws profiad a allai fod yn niweidiol yn fwyaf diweddar, gan ddod i’r casgliad mai cyfryngau cymdeithasol yw’r brif ffynhonnell – Facebook yn arbennig, a enwyd gan 23% o’r oedolion sy’n ei ddefnyddio, wedyn Instagram, Twitter a TikTok (bob un ohonynt wedi’u henwi gan 9% o ddefnyddwyr). Dim ond 45% o oedolion oedd yn cytuno bod gwefannau a safleoedd cyfryngau cymdeithasol yn darparu'r adnoddau sydd eu hangen arnynt i'w cadw’n ddiogel ar-lein, ond mae’r ffigur hwn yn codi i 59% ymysg plant rhwng 12 a 15 oed.

Rydym hefyd wedi casglu bod y gefnogaeth i ragor o reoleiddio ar-lein wedi cynyddu dros y ddwy flynedd diwethaf mewn amrywiaeth o elfennau. Mae'r rhan fwyaf o oedolion o blaid rheolau llymach ar gyfer safleoedd cyfryngau cymdeithasol (66% yn 2020, cynnydd o’i gymharu â 52% yn 2018); safleoedd rhannu fideos (57% o’i gymharu â 46% yn 2018); a gwasanaethau negeseua gwib (56% o’i gymharu â 40% yn 2018).

Dilynwyd hynny ym mis Chwefror 2020 drwy gyhoeddi ein hadroddiadau am lythrennedd y cyfryngau ein hadroddiadau ar lythrennedd plant yn y cyfryngau (ar sail ymchwil a gynhaliwyd yn 2019). Yn ôl ein canfyddiadau, yn 2019 roedd llai o rieni yn teimlo bod y manteision mae eu plentyn yn eu cael o fod ar-lein yn drech na’r risgiau, o’i gymharu â phum mlynedd yn ôl. Hefyd, o’i gymharu â 2018, mae rhieni’n poeni mwy a mwy y gallai eu plentyn weld cynnwys ar-lein sy’n gysylltiedig â hunan-niweidio, ac am rai elfennau o gemau ar-lein. Gwelsom hefyd fod plant yn defnyddio ystod ehangach o lwyfannau cyfryngau cymdeithasol nag o’r blaen, gyda TikTok a Twitch yn enghreifftiau o lwyfannau newydd sy’n cael eu defnyddio.

Ym mis Gorffennaf 2019, roeddem wedi cyhoeddi mwy o waith ymchwil manwl a oedd yn ystyried profiadau pobl o niwed ar-lein, eu hymateb iddo a’r math o warchodaeth maen nhw’n ei disgwyl wrth fynd ar-lein – roedd yr astudiaeth ansoddol hon yn ategu’r ymchwil feintiol ym mis Mai. Rydym hefyd wedi edrych ar sut gallai technolegau deallusrwydd artiffisial ddatblygu er mwyn helpu i gymedroli cynnwys ar-lein dros y pum mlynedd nesaf.

Ym mis Hydref 2019 roeddem wedi cyhoeddi papur yn egluro – o safbwynt economaidd – sut gallai methiannau’r farchnad o ran gwasanaethau ar-lein achosi pob math o niwed i unigolion a chymdeithas ar draws nifer o feysydd polisi, a’r heriau wrth reoleiddio gwasanaethau o’r fath.

Ym mis Chwefror 2020, cyhoeddodd y Llywodraeth ei bod yn bwriadu penodi Ofcom i fod yn rheoleiddiwr niwed ar-lein y DU. Mater i’r Llywodraeth a Senedd y DU yw cwmpas a dyluniad unrhyw ddeddfwriaeth newydd. Rydym yn rhannu uchelgais y Llywodraeth i gadw pobl yn ddiogel ar-lein, a byddwn yn gweithio gyda’r Llywodraeth i helpu i sicrhau bod prosesau rheoleiddio’n gwarchod pobl yn effeithiol ar-lein. Byddwn yn gweithio’n agos gyda’r Llywodraeth dros y misoedd i ddod, wrth i fanylion y drefn newydd gael eu datblygu.

Y canlyniadau a’r camau nesaf

Yn 2020/21 byddwn yn cyhoeddi ein hymchwil ar lythrennedd oedolion yn y cyfryngau a’n harolwg blynyddol o gael gafael ar newyddion yn yr haf, a bydd ein hymchwil ar lythrennedd plant yn y cyfryngau yn cael ei chyhoeddi yn nes ymlaen yn y flwyddyn ariannol. Byddwn yn parhau i ddefnyddio’r canfyddiadau i helpu i ddatblygu syniadau polisi yn y meysydd hyn.

Mae angen amlwg i wella sut mae defnyddwyr yn cael eu diogelu ar-lein. Gan adeiladu ar ein gwaith hyd yn hyn, byddwn yn parhau i wella ein dealltwriaeth o’r niwed y mae pobl yn ei wynebu ar-lein, a’r camau y gallem eu cymryd i helpu i roi sylw iddynt.

Byddwn yn cydweithio â’r Llywodraeth a phartneriaid eraill yn y diwydiant wrth i ni fwrw ymlaen â’n rhaglen waith, a datblygu ein hymchwil ar y ffordd gymhleth y mae gwasanaethau ar-lein yn effeithio ar fywyd pobl.

Fel rhan o’r gwaith hwn, byddwn yn helpu i wella dealltwriaeth defnyddwyr o wasanaethau ar-lein a sut i helpu i ddiogelu eu hunain, gan gynnwys gweithio gyda phlant a phobl ifanc gyda’r nod o wella eu gallu i elwa o wasanaethau ar-lein gan reoli’r risgiau ar yr un pryd.

Mae heriau unigryw’n gysylltiedig â’r gwaith o ddatblygu prosesau rheoleiddio effeithiol yn yr elfen hon. Ein nod ni yw helpu i leihau agweddau niweidiol y rhyngrwyd, gan ddiogelu ei manteision pwerus i gymdeithas, i ddiwylliant, i fasnach ac i ryddid mynegiant.