Datgelu newid mewn agweddau gwylwyr a gwrandawyr

03 Ebrill 2020

Mae gwylwyr a gwrandawyr yn credu y dylai rhaglenni teledu a radio sydd ddim yn addas i blant, neu sy’n cynnwys pethau cas neu wahaniaethol, fod yn flaenoriaethau ar gyfer gwaith Ofcom o sicrhau safonau.

Mae hyn yn ôl astudiaeth newydd o ddisgwyliadau cynulleidfaoedd yn y byd digidol sy’n datgelu cefnogaeth eang ar gyfer rheolau darlledu, sy’n sicrhau bod cynulleidfaoedd yn cael eu gwarchod a bod rhyddid mynegiant yn cael ei gynnal.

Mae’r ymchwil hefyd yn dangos cytundeb eang ymhlith cynulleidfaoedd bod barn cymdeithas ar dramgwydd wedi newid dros y blynyddoedd diwethaf.

Yn ôl yr arolwg, mae pobl yn disgwyl i reoleiddio ganolbwyntio ar achosion lle mae cynnwys yn annog trosedd ac achosi niwed, hyd yn oed os yw’n cael ei ddangos ar sianelau llai sydd ddim yn y brif ffrwd, neu ar orsafoedd sydd wedi’u hanelu at gymunedau penodol. Yn yr un modd, mae llawer eisiau gweld blaenoriaeth yn cael ei roi i achosion sy’n cynnwys agweddau gwahaniaethol sydd wedi’u targedu at grwpiau penodol, yn enwedig os ydyn nhw'n peryglu niweidio pobl sy’n agored i niwed.

Mae patrwm y cwynion sydd wedi cael eu gwneud i Ofcom gan gynulleidfaoedd dros y pum mlynedd diwethaf hefyd yn adlewyrchu'r blaenoriaethau newidiol hyn. Er enghraifft, mae pryderon sy’n ymwneud â rhegi wedi disgyn 45% rhwng 2015 a 2019. I gymharu, mae cwynion sy’n ymwneud â gwahaniaethu ar sail hil a rhyw wedi cynyddu 224% a 148%, yn y drefn honno, yn ystod yr un cyfnod.

Beth yw nodweddion cynulleidfaoedd heddiw?

Yn gyffredinol, mae gwylwyr a gwrandawyr yn credu mai unigolion sy’n gyfrifol am ddewis y rhaglenni y maen nhw’n eu gwylio neu’n eu gwrando arnyn nhw. Maen nhw’n gwerthfawrogi amrywiaeth y cynnwys sydd ar gael heddiw, a’u rhyddid i gael mynediad ato ar unrhyw bryd yn unrhyw le.

Ond mae yna hefyd gefnogaeth eang ar gyfer rôl rheoleiddio, a rôl darlledwyr, wrth sicrhau bod cynnwys yn addas ac yn adlewyrchu disgwyliadau cynulleidfaoedd. Yn benodol, dywedodd gwylwyr a gwrandawyr y canlynol wrthym:

  • mae rheolau i ddiogelu plant rhag cynnwys amhriodol yn hanfodol. Ond, mae cyfranogwyr hefyd yn credu bod gan rieni a gofalwyr rôl bwysig wrth reoli’r hyn mae eu plant yn ei wylio;
  • mae rheolau ynglŷn ag annog trosedd, anhrefn, casineb a chamdriniaeth yn bwysig iawn. Mae pobl yn teimlo mai canlyniadau annog troseddau casineb yw'r rhai mwyaf difrifol, ac maen nhw eisiau gweld yr achosion hyn yn cael eu blaenoriaethu – hyd yn oed os yw'r cynnwys yn cael ei ddangos ar sianeli a gorsafoedd llai neu sydd ddim yn brif ffrwd ac ar orsafoedd sydd wedi'u hanelu at gymunedau penodol;
  • mae cynnwys gwahaniaethol yn erbyn grwpiau penodol yn achosi mwy o bryder na chynnwys tramgwyddus arall, fel noethni a rhegi, ac fe ddylai gael ei flaenoriaethu. Roedd llawer o gyfranogwyr wedi ystyried sut mae ymddygiad pobl tuag at hil a rhywioldeb wedi newid, gan nodi bod rhaglenni teledu yn y degawdau a fu yn cynnwys iaith, straeon ac ymddygiad sydd bellach yn cael eu gweld fel rhai gwahaniaethol.
  • maen nhw’n cydnabod bod cynnwys tramgwyddus yn oddrychol, ac yn cydnabod pwysigrwydd rhyddid mynegiant. Ond mae cynulleidfaoedd eisiau mynediad clir at wybodaeth ynglŷn â chynnwys mewn rhaglenni er mwyn gallu gwneud penderfyniadau gwybodus. Mae rhoi rhybuddion cyn i raglenni ddechrau yn cael ei weld fel ffordd bwysig o liniaru unrhyw dramgwydd posibl drwy roi gwybod i wylwyr am beth i'w ddisgwyl;
  • mae camgymeriadau sy’n cael eu gwneud wrth ddarlledu’n fyw yn dderbyniol os ydyn nhw’n rhai go iawn nad oes modd eu hosgoi. Awgrymodd cyfranogwyr ei bod hi’n bosib nad oes angen i Ofcom gamu i mewn mewn achosion lle mae rhywun yn rhegi ar yr awyr yn ddamweiniol, er enghraifft, ac yn enwedig os oedd ymddiheuriad, neu os mai aelod o'r cyhoedd a regodd mewn ffordd a oedd y tu hwnt i reolaeth y darlledwr, ac os yw’r rhaglen yn annhebygol o gael ei gweld neu ei chlywed gan blant; a
  • maen nhw’n poeni am y diffyg rheoleiddio sydd ar lwyfannau rhannu fideos. Mae’r cyfranogwyr yn teimlo eu bod nhw’n fwy tebygol o weld cynnwys amhriodol neu sy’n achosi tramgwydd ar y safleoedd hyn, gyda rhestrau chwarae treigl, ffenestri naid, a chynnwys gan ddefnyddwyr sydd heb ei wirio yn achosi pryder i lawer.

Sylwadau a gafwyd yn y gweithdai a'r cyfweliadau gyda gwylwyr a gwrandawyr

Sylwadau amrywiol gan bobl mewn grwpiau ffocws yn nodi eu barn am iaith anweddus, rhagfarn a sylwadau niweidiol ar y teledu.
Ein data cwynion o 2015-19 yn dangos bod cwynion ynghylch rhegu wedi gostwng ond cwynion am wahaniaethu ar sail hil a rhywedd wedi cynyddu