Y gagendor digidol yn lleihau yn ystod y pandemig, ond mae 1.5m o gartrefi heb fod ar-lein o hyd

28 Ebrill 2021

Awgryma ymchwil gan Ofcom (PDF, 3.1 MB) fod gagendor digidol y DU wedi lleihau yn ystod pandemig y coronafeirws, wrth i bobl fynd ar-lein i ddianc rhag y cyfnod clo.

Mae'n ymddangos bod y gyfran o gartrefi nad oes ganddynt fynediad i'r rhyngrwyd wedi gostwng o 11% ym mis Mawrth 2020 wrth i gyfnod clo cyntaf y DU ddechrau, i 6% o gartrefi ym mis Mawrth eleni.

Mae oedolion yr oedd eu sgiliau digidol yn gyfyngedig o'r blaen wedi cofleidio siopa ar-lein, bancio digidol a gwneud galwadau fideo i ffrindiau a theulu - ac mae pobl ifanc wedi bod yn gefnogwyr TG, gan helpu pobl hŷn neu'r rhai sy'n llai hyderus yn ddigidol i fynd ar-lein.

Mae lleiafrif yn parhau wedi'u hallgáu'n ddigidol, ond mae defnyddwyr 'rhyngrwyd procsi' yn dod i'r amlwg

Er gwaetha'r nifer sylweddol uwch o bobl sy'n goresgyn eu hamheuon ac yn cofleidio'r byd ar-lein, i'r 6% o aelwydydd sydd heb fod ar-lein o hyd, mae ein hymchwil yn dangos bod allgáu digidol yn ystod y cyfnod clo'n debygol o'u dirymuso'n fwy nag erioed.

Y grwpiau sy'n lleiaf tebygol o fod heb fynediad i'r rhyngrwyd gartref yw'r rhai 65+ oed, aelwydydd incwm is, a'r rhai sydd fwyaf bregus yn ariannol. Dywed bron hanner yr oedolion nad ydynt ar-lein o hyd fod y rhyngrwyd yn rhy gymhleth iddynt, neu nad yw'n dal unrhyw ddiddordeb iddynt. I fwy na thraean o bobl, mae diffyg cyfarpar yn rhwystr.

Er hynny, dywed chwech o bob deg o bobl nad ydynt yn defnyddio'r rhyngrwyd gartref iddynt ofyn i rywun wneud rhywbeth ar-lein iddynt dros y flwyddyn ddiwethaf. Ymysg y 'defnyddwyr procsi' hyn, yr angen mwyaf cyffredin oedd cymorth i brynu rhywbeth.

Mae'n ymddangos yn ein hymchwil ar blant a rhieni er i bron yr holl blant oedran ysgol feddu ar fynediad ar-lein gartref, dibynnodd 4% ar fynediad trwy ffôn symudol yn unig yn ystod y pandemig – ac roedd 2% yn gallu mynd ar-lein trwy ffôn clyfar yn unig. Roedd plant oedran ysgol o'r cartrefi sydd fwyaf bregus yn ariannol (5%) yn fwy tebygol na'r rhai yn yr aelwydydd sydd leiaf bregus yn ariannol (2%) i gael mynediad trwy ffôn symudol yn unig.

At hynny, dengys ein hymchwil nid oedd gan tuag un o bob pump o blant fynediad cyson i ddyfais addas ar gyfer dysgu ar-lein o gartref. Cynyddodd hyn i chwarter o blant o'r aelwydydd sydd wedi'u dosbarthu'n fwyaf bregus yn ariannol.

Bu'n rhaid i'r rhan fwyaf o blant gyda mynediad ysbeidiol rannu dyfais er mwyn rheoli dysgu o gartref. I 3% o blant ysgol, roedd absenoldeb dyfais wedi atal nhw rhag gwneud unrhyw waith ysgol o gwbl.

I lawer o bobl, bydd y cyfnod clo'n gadael etifeddiaeth barhaus o fynediad ar-lein gwell a dealltwriaeth ddigidol well. Ond i leiafrif arwyddocaol o oedolion a phlant, nid yw ond wedi dwysáu'r gagendor digidol.

Byddwn yn parhau i weithio gyda Llywodraeth a sefydliadau partner eraill i hybu ymwybyddiaeth ddigidol a sicrhau bod pobl o bob oedran a chefndir yn cael eu grymuso i rannu manteision y rhyngrwyd.

Yih-Choung Teh, Cyfarwyddwr Grŵp Strategaeth ac Ymchwil Ofcom

Awydd am ddianc ar-lein yn ystod y pandemig…

Darparodd gweithgareddau ar-lein ddifyrrwch i'w groesawu i lawer ohonon ni yn ystod y cyfnod clo, gyda'r pandemig yn ein hannog i fabwysiadu gwasanaethau digidol.

Awgryma data ychwanegol fod yr amser y mae plant yn ei dreulio'n gwylio cynnwys heb ei ddarlledu (megis cynnwys wedi'i ffrydio neu fideo ar-lein) ar eu teledu bob wythnos wedi cynyddu'n sylweddol y llynedd - o 7 awr 49 munud yn 2019, i 11 awr 19 munud – gan ragori ar wylio darllediadau traddodiadol am y tro cyntaf erioed (6 awr, 54 munud).

Cynyddodd poblogrwydd chwarae gemau ymysg oedolion hefyd. Chwaraeodd mwy na hanner o oedolion gemau ar ddyfais fel ffôn clyfar, consol gemau neu gyfrifiadur, gyda thraean o oedolion yn chwarae ar-lein, gyda neu yn erbyn pobl eraill.

Chwaraeodd saith o bob deg o blant 5-15 oed gemau ar-lein yn 2020, gyda bechgyn yn benodol yn defnyddio hyn fel ffordd o gysylltu â'u ffrindiau. Roedd chwarter o blant cyn-ysgol 3-4 oed hefyd yn chwarae gemau ar-lein yn 2020 - gyda'u rhieni'n honni bod bron hanner ohonynt bellach yn berchen ar eu llechi eu hunain a bron un o bob 20 gyda ffôn clyfar i'w hunain.

…ond mae amser ar y sgrîn yn anos ei reoli

Gyda phlant yn aros i ffwrdd o'r ysgol a gweithgareddau hamdden neu chwaraeon wedi'u canslo, bu i lawer o rieni gyfaddef ei fod yn fwy anodd rheoli amser eu plant wrth y sgrîn dros y flwyddyn ddiwethaf. Roedd hyn yn wir ar gyfer 40% o rieni 5-15 oed, a 30% o rieni plant cyn-ysgol. Dywedodd hyd at hanner o rieni hefyd y bu'n rhaid iddynt lacio eu dull o reoli defnydd ar-lein eu plant o ganlyniad i gyfyngiadau'r cyfnod clo.

Ond roedd rhieni hefyd yn cydnabod gwerth y rhyngrwyd yn ystod y cyfnod clo. Credodd mwy na chwech o bob 10 ei fod yn helpu eu plant i ddysgu sgiliau newydd, a nododd tua hanner i'r rhyngrwyd helpu eu plentyn i adeiladu neu gynnal cyfeillgarwch - cynnydd ers 2019.

Mae plant sydd â chyflyrau meddyliol neu gorfforol i'w gweld mewn mwy o berygl ar-lein

Cafodd ychydig dros hanner o blant 12-15 oed brofiad negyddol ar-lein y llynedd, a hynny'n uwch nag yn 2019 (41%) – o bosib o ganlyniad i blant dreulio mwy o amser ar-lein.

Dangosodd dadansoddiad newydd eleni fod plant â chyflwr corfforol neu feddyliol sy'n cyfyngu neu'n effeithio ar eu bywydau bob dydd yn fwy tebygol o fod wedi profi rhyngweithio negyddol ar-lein. Er enghraifft, roeddent yn fwy tebygol o gael eu cysylltu ar-lein gan ddieithriad sydd eisiau bod yn ffrind (45% vs. 27% o'r rhai heb gyflwr), ac i deimlo o dan bwysau i anfon lluniau neu wybodaeth bersonol arall at rywun (14% vs. 4% o blant heb gyflwr).