Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Adolygiad o Raglen Llythrennedd yn y Cyfryngau Ofcom 2004-08

19 Rhagfyr 2008

Crynodeb Gweithredol

Pam hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau?

Mae cymdeithas yn dod yn fwyfwy dibynnol ar dechnolegau cyfathrebu digidol. Mae’r byd o’n cwmpas yn newid yn gyflym; mae’r amrywiol dechnolegau cyfathrebu a chyfryngau yn dod yn rhan annatod o fywyd bob dydd. Ac yn fwyfwy erbyn hyn, mae gwybod sut mae eu defnyddio yn dod yn un o’r gofynion ar gyfer cymryd rhan effeithiol mewn cymdeithas ac yn yr economi.

Pan fydd y modelau traddodiadol o reoleiddio cynnwys yn mynd yn llai effeithiol o ran lleihau niwed a thramgwydd posib, mae’n rhaid i ni droi at rieni, gofalwyr ac unigolion i ysgwyddo mwy o gyfrifoldeb dros yr hyn y maent hwy, a phlant, yn ei wylio ac yn ei glywed ar y teledu, ar y radio ac ar-lein.

Adlewyrchir pwysigrwydd cynyddol llythrennedd yn y cyfryngau, nid dim ond ar gyfer unigolion ond ar gyfer y gymdeithas gyfan, mewn cynlluniau pwysig megis ffurfio Cyngor y DU ar Ddiogelwch Plant ar y Rhyngrwyd (UKCCIS) yn ddiweddar. Yn ogystal â hynny, un o flaenoriaethau Adroddiad y Llywodraeth Prydain Ddigidol fydd edrych yn fanwl ar lythrennedd yn y cyfryngau yn y DU. Mae Ofcom yn edrych ymlaen at weithio gyda’r Llywodraeth ar y cynllun newydd hwn, a bydd ei gasgliadau’n sail i’n rhaglen yn y dyfodol ar lythrennedd yn y cyfryngau.

Cafodd bwriad Ofcom i adolygu ei weithgarwch i hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau ei gynnwys yn y Cynllun Blynyddol drafft, a gyhoeddwyd at ddiben ymgynghori ddiwedd 2006.

Cefndir llythrennedd yn y cyfryngau

Mae Ofcom yn defnyddio’r diffiniad canlynol o lythrennedd yn y cyfryngau:

Llythrennedd yn y cyfryngau yw’r gallu i ddefnyddio(-1-) , deall a chreu cyfathrebiadau mewn amrywiol gyd-destunau.

Bwriad gwaith Ofcom wrth hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau yw:

  • rhoi i bobl y cyfle a’r cymhelliant i ddatblygu cymhwysedd a hyder ar gyfer cyfrannu at gymdeithas ddigidol; a
  • grymuso a galluogi pobl i reoli eu gweithgarwch eu hunain o ran y cyfryngau (defnyddio a chreu).

Y dull gweithredu a ddefnyddiwyd gan Ofcom yw darparu arweiniad a dylanwadu ar randdeiliaid - gan gynnwys gwneuthurwyr polisi, addysg, diwydiant a'r sector gwirfoddol - i hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau ar gyfer pob aelod o gymdeithas.

Rhoddwyd y ddyletswydd ar Ofcom i hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau gan Ddeddf Cyfathrebiadau 2003, ac mae’n cynnwys hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau sy’n gysylltiedig â chynnwys sydd ar gael drwy ddarllediadau ac ar y rhyngrwyd symudol a sefydlog(-2-) .

Mae datblygiadau yn Ewrop hefyd yn effeithio ar y modd y bydd Ofcom yn cyflwyno llythrennedd yn y cyfryngau(-3-) . Mewn rhai achosion, y rheswm dros hyn yw bod Cyfarwyddebau’n dod yn rhan o ddeddfwriaeth y DU. Mewn achosion eraill, mae Argymhellion a Chyfathrebiadau’r GE yn nodi cyd-destun Ewropeaidd ehangach y mae’r DU yn aelod gweithredol ohono.

Y stori hyd yn hyn

Rydym wedi rhoi llythrennedd yn y cyfryngau yn glir ar agenda pob rhanddeiliad. Rydym yn rhoi arweiniad ac yn ysgogi trafodaeth gyda chymuned eang, ac yn siarad mewn cynadleddau a digwyddiadau ledled y DU, Ewrop a thu hwnt. Rydym hefyd yn ychwanegu gwerth i weithgarwch presennol ar lythrennedd yn y cyfryngau, yn sbarduno gwaith newydd ac yn hybu ac yn cyfeirio pobl at gyngor ac arweiniad ar dechnolegau cyfathrebu newydd. Mae Ofcom wedi sefydlu partneriaethau effeithiol gyda rhanddeiliaid allweddol yn y llywodraeth, addysg, y sector gwirfoddol a’r diwydiannau.

Mae Ofcom yn gorff sy’n rheoleiddio ar sail tystiolaeth ac rydym yn defnyddio ein portffolio o waith ymchwil i ddiffinio blaenoriaethau ar gyfer gweithredu, ar gyfer Ofcom ac ar gyfer ein rhanddeiliaid. Mae gwaith ymchwil yn ein helpu i weld y bylchau a’r materion o ran sgiliau, yn cyfeirio ein gweithgarwch ac yn mesur ein cynnydd at gyflawni ein nodau.

Gan weithio gyda diwydiant, rydym wedi helpu i ddatblygu cyfres o egwyddorion cyffredin ar gyfer rhoi gwybodaeth i wylwyr am gynnwys a allai fod â deunydd a allai niweidio neu dramgwyddo.

Rydym yn blaenoriaethu’r meysydd hynny lle mae gennym gyfrifoldeb statudol yn ein barn ni, ac yna, i ddilyn, y meysydd lle dylem fod yn bartner, ac yna’r meysydd lle gallwn hwyluso gweithgarwch (megis darparu tystiolaeth o waith ymchwil) heb arian partneriaeth ffurfiol.

Adeiladu’r dystiolaeth

Cynlluniwyd ein hymchwil i helpu Ofcom a’n rhanddeiliaid i weld beth yw’r bylchau o ran sgiliau a’r blaenoriaethau o ran llythrennedd yn y cyfryngau. Ar ôl cyhoeddi ail Archwiliad o Lythrennedd yn y Cyfryngau, roeddem o’r farn ei bod yn briodol cynnal adolygiad o’n rhaglen ymchwil - ei chanolbwynt, ei methodoleg a’i hygyrchedd. Mae’r adolygiad hwn ar droed a bydd y canfyddiadau’n siapio ein gwaith yn y dyfodol.

Datblygu partneriaethau

Arwain y ffordd

Nid oes yr un sefydliad ar ei ben ei hun yn gallu cyrraedd pob carfan o gymdeithas yn effeithiol - a bydd gan bobl wahanol anghenion gwahanol o ran llythrennedd yn y cyfryngau. Mae Ofcom wedi dangos dros y pedair blynedd diwethaf (2004 - 2008) y gall amrywiaeth o bartneriaethau fod yn effeithiol wrth fynd i’r afael ag anghenion pobl o ran llythrennedd yn y cyfryngau. Mae llawer o’r gwaith hwn wedi bod y tu ôl i'r llenni gyda phartneriaid a rhanddeiliaid. Byddwn yn parhau i fuddsoddi yn y gwaith o ddatblygu partneriaethau effeithiol.

Bwriadwn gynnal y gweithgarwch canlynol trwy ein partneriaethau gyda rhanddeiliaid allweddol:

Rheoli cynnwys

Mae gan systemau rheoli cynnwys (gan gynnwys hidlyddion) y potensial i rymuso pobl i reoli’r cynnwys y maent yn cael mynediad ato dros y rhyngrwyd ac mewn gwasanaethau symudol. Un maes sydd o bwys penodol yw gallu’r systemau hyn i roi gwarchodaeth ddigonol i aelodau’r gymdeithas sy’n agored i niwed, megis plant.

Mae Ofcom, mewn partneriaeth â’r Swyddfa Gartref a’r diwydiant, wedi datblygu safon y Sefydliad Safonau Prydeinig (BSI) ar gyfer meddalwedd rheoli cynnwys y rhyngrwyd (Internet safety – Access control systems for the protection of children online(PAS 74:2008 (-4-)). Bydd y Nod Barcud cyntaf, y disgwylir iddo gael ei ddyfarnu yn 2009, yn rhoi cyfle i’r diwydiant, ar y cyd ag Ofcom a’r Swyddfa Gartref, lansio ymgyrch i godi ymwybyddiaeth ynghylch yr arfau hyn sydd ar gael, yn ogystal â’r rheini sydd eisoes ar waith mewn llwyfannau eraill, megis rhifau adnabod (PIN) ar ddarllediadau teledu a gwirio oed a hidlo ar ffonau symudol.

Gwybodaeth am gynnwys

Mae’n bwysig bod gwylwyr a gwrandawyr yn gallu cael gafael ar wybodaeth ddigonol am gynnwys, er mwyn iddynt allu dewis a yw’n briodol iddynt hwy, neu’r sawl sydd yn eu gofal, ei wylio neu wrando arno. Mae Grŵp Rhanddeiliaid Band Eang a phrif ddarparwyr cynnwys a darlledwyr y DU, gyda chefnogaeth Ofcom, wedi datblygu set o egwyddorion cyffredin(-5-) ar gyfer darparu gwybodaeth i wylwyr am gynnwys a allai fod â deunydd a allai niweidio neu dramgwyddo.

Bydd Ofcom yn annog ac yn cefnogi aelodau’r diwydiant i godi ymwybyddiaeth pobl o’r ffynonellau hyn o wybodaeth i reoli eu profiadau gwylio.

Ymwybyddiaeth feirniadol

Yn ôl ein hymchwil, mae pobl ifanc, yn arbennig, yn tueddu i gymryd yr wybodaeth a welant ar-lein yn ddi-gwestiwn heb, o reidrwydd, ystyried geirwiredd, cydbwysedd na chymhelliant yr awdur. Byddwn yn sefydlu partneriaethau gyda'r rhanddeiliaid hynny, yn enwedig ym maes addysg ac ym maes darlledu, a all hyrwyddo gwell ymwybyddiaeth feirniadol o’r cyfryngau.

Dysgu

Ar y cyd â’r Adran Plant, Ysgolion a Theuluoedd, byddwn yn cynnal archwiliad o adrannau’r llywodraeth ac asiantaethau perthnasol i fapio’r agenda polisi a’r blaenoriaethau ar gyfer hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau yn y sector addysg.

Diogelwch a gwarchodaeth

Byddwn yn cefnogi gwaith Cyngor y DU ar Ddiogelwch Plant ar y Rhyngrwyd (UKCCIS). Byddwn yn gweithio’n agos â Get Safe Online i gefnogi ei darpariaeth o wybodaeth i bobl am sut i ddiogelu eu cyfrifiaduron a chynnal trafodion ar-lein yn ddiogel.

Mapio gweithgarwch i hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau

Mae Ofcom wedi dechrau gweithio ar greu adnodd a fydd yn rhoi gwybod i Ofcom, a rhanddeiliaid, ynghylch y gweithgarwch sy’n digwydd ledled y DU i hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau. Bydd y prosiect yn creu cronfa ddata gyhoeddus ar y we y gellir chwilio drwyddi am sefydliadau, prosiectau a gweithgareddau sy’n hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau yn y DU.

Gweithgarwch gwerthuso

Rydym yn parhau i gefnogi gwaith Tasglu Llythrennedd yn y Cyfryngau a byddwn yn cyhoeddi pecyn gwerthuso ar gyfer prosiectau a gweithgarwch llythrennedd yn y cyfryngau. Byddwn hefyd yn cynnig cefnogaeth i’r Tasglu yn ei waith i hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau.

Gweithio ledled y DU

Byddwn yn parhau i gefnogi ymdrechion sefydliadau cenedlaethol sy’n hyrwyddo materion llythrennedd yn y cyfryngau sy’n unol â blaenoriaethau Ofcom. Bydd y partneriaid hyn yn cynnwys sefydliadau megis Sefydliad Cenedlaethol Addysg Barhaus i Oedolion (NIACE), a'i asiantaethau partner yn y gwledydd eraill.

Bydd Ofcom yn cefnogi gwaith rhwydweithiau llythrennedd yn y cyfryngau yn y DU, fel cyfrwng i randdeiliaid yn y gwledydd datganoledig gydweithio a rhannu arferion gorau. Gall y rhwydweithiau hefyd dargedu gweithgarwch er mwyn rhoi sylw i faterion sy’n benodol i bob gwlad. Byddwn yn parhau i gefnogi ac annog y rhwydweithiau fel ffordd effeithiol o hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau.

Cefnogi dinasyddion a defnyddwyr

Byddwn yn darparu gwybodaeth i’r cynulleidfaoedd hynny nad ydynt wedi’u cysylltu â’r rhyngrwyd – a’r cynulleidfaoedd eraill sy’n anodd eu cyrraedd. Bydd yr wybodaeth hon ar gael drwy rwydweithiau cefnogi sydd eisoes yn bodoli megis Cyngor Ar Bopeth, canolfannau ar-lein y DU, llyfrgelloedd ac amgueddfeydd.

Er mwyn ymestyn ein cwmpawd, byddwn yn parhau i ddatblygu partneriaethau gyda sefydliadau sy’n adeiladu cyfalaf cymdeithasol, ac yn gweithio gyda hwy i dynnu sylw at lythrennedd yn y cyfryngau fel ffordd o rymuso eu haelodau a’u defnyddwyr.

Byddwn yn datblygu adran ar wefan Ofcom sy’n benodol ar gyfer defnyddwyr a dinasyddion. Bydd yn ffordd hwylus a hawdd ei deall i bobl sydd wedi'u cysylltu â'r rhyngrwyd gael cyngor am faterion sy’n berthnasol i lythrennedd yn y cyfryngau a diogelu defnyddwyr. Hefyd, bydd y tudalennau gwe hyn yn arwain at wefannau partner, gan gynnig gwybodaeth safonol i ddinasyddion a defnyddwyr.

Mae’r Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon yn rhoi cyllid parhaus er mwyn i Ofcom ddatblygu a hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau. Cytunir ar raglen waith Ofcom ar lythrennedd yn y cyfryngau gyda gweinidogion yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon.

Yn ogystal â’r gwaith a ariennir gan yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon, mae Ofcom yn ymgymryd ag amrywiaeth o waith sy’n hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau, ac yn ei ariannu’n llwyr. Mae hyn yn cynnwys gweithgarwch mewn perthynas â datblygu a gweithredu Côd, ymchwil defnyddwyr gan gynnwys pa mor rhwydd yw defnyddio technoleg a’r nifer sy’n manteisio arni, cwynion ac ymholiadau i Dîm Cynghori Ofcom, datblygu a hyrwyddo gwybodaeth a chyngor sy’n berthnasol i dechnolegau digidol a chydlynu a lobïo’r diwydiant a’r rheini sy’n ffurfio barn wleidyddol yn y DU ac Ewrop.

Rhaglenni’r Llywodraeth

Prydain Ddigidol

Mae gan lythrennedd yn y cyfryngau rôl fwyfwy pwysig i’w chwarae yn natblygiad economaidd, diwylliannol a chymdeithasol y DU ac mae Ofcom yn croesawu cyhoeddiad y Llywodraeth y bydd llythrennedd yn y cyfryngau yn un o elfennau allweddol adroddiad Prydain Ddigidol, a gyhoeddwyd ym mis Hydref 2008(-6-) .

Mae’r gwaith y mae Ofcom wedi’i wneud hyd yn hyn i hyrwyddo llythrennedd yn y cyfryngau yn adlewyrchu ei ddyletswyddau presennol a’i lefelau o adnoddau. Edrychwn ymlaen at weithio’n agos â’r Llywodraeth i ddatblygu darlun ehangach o’r ffactorau sy’n effeithio ar lythrennedd yn y cyfryngau, y cyfraniad a ddaw yn sgil gwelliannau mewn llythrennedd yn y cyfryngau, a’r ffyrdd y gellir datblygu llythrennedd yn y cyfryngau yn y DU.

Rydym yn falch bod cynlluniau llythrennedd yn y cyfryngau sy’n tarddu o adroddiad Prydain Ddigidol, yn gallu bod yn rhan o ddull ehangach a mwy cydlynus o rymuso dinasyddion a defnyddwyr er mwyn sicrhau y gallant fanteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd a ddaw gyda chydgyfeiriant.

Credwn fod mwy o ffocws gan y Llywodraeth yn helpu i greu rhaglen fwy cynaliadwy a phellgyrhaeddol o gefnogaeth i ddinasyddion a defnyddwyr ledled y DU – yn amrywio o sgiliau TG i’r hyder i ddeall a rheoli’r cyfleoedd a’r peryglon sy’n gysylltiedig â gwasanaethau a chynnwys ar-lein.

Bydd y dull ehangach hwn yn sail i raglen Ofcom yn y dyfodol ar lythrennedd yn y cyfryngau.

Cyngor y DU ar Ddiogelwch Plant ar y Rhyngrwyd (UKCCIS)

Ym mis Medi 2007 comisiynodd y Llywodraeth Dr Tanya Byron i arwain adolygiad o’r peryglon i blant o weld deunydd niweidiol neu amhriodol ar y rhyngrwyd neu mewn gemau fideo. Argymhellodd Dr Byron greu Cyngor y DU ar Ddiogelwch Plant ar y Rhyngrwyd (UKCCIS) fel fforwm, a bydd adrannau’r llywodraeth, rhanddeiliaid a’r diwydiant yn dod ynghyd yn y fforwm ac yn cyd-gyfrannu at ddatblygu a chyflawni Strategaeth Diogelwch Plant ar y Rhyngrwyd. Bydd Ofcom yn un o’r partneriaid allweddol a bydd yn cefnogi UKCCIS.

Troednodion:

1.- Yn y cyd-destun hwn, cyfeirir at y gallu i ddefnyddio, llywio a rheoli offer, cynnwys a gwasanaethau.

2.-cyfryngau electronig a ddosberthir drwy rwydwaith cyfathrebu electronig i aelodau’r cyhoedd neu aelodau carfan o’r cyhoedd’. Deddf Cyfathrebiadau 2003 a11 (2b)

3.-Rhagor o wybodaeth am Gyfarwyddeb Gwasanaethau Cyfryngau Clywedol a Gweledol http://ec.europa.eu/avpolicy/reg/avms/index_en.htm ar yr ymgynghoriad i Lythrennedd yn y Cyfryngau http://ec.europa.eu/avpolicy/media_literacy/index_en.htm A’r Argymhelliad ar Warchod Plant dan oed (2006) http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l24030a.htm

4.-http://www.bsigroup.com/en/Shop/Publication-Detail/?pid=000000000030130591

5.-http://www.audiovisualcontent.org/

6.-http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/5548.aspx