Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Enaid Democratiaeth? Dysgu am newyddion wedi'i ddarlledu

11 Chwefror 2008

Crynodeb

Prosiect yw Adroddiad Newyddion Ysgol y BBC sydd â’r nod o alluogi myfyrwyr Blwyddyn 8 (12 a 13 oed) yn ysgolion y DU i ddysgu am gynhyrchu newyddion. Cymrodd dros 120 o ysgolion yn y DU ran yn y flwyddyn beilot yn 2006-07. Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno canfyddiadau astudiaeth a gyllidwyd gan Ofcom, i geisio adnabod a rhoi cyfrif am ganlyniadau dysgu’r prosiect hwn. Cynigiwyd a rheolwyd y prosiect gan y Sefydliad Ffilm Prydeinig ac fe’i cyflawnwyd gan dîm o 3 ymchwilydd rhwng Rhagfyr 2006 a Mehefin 2007.


Nid gwerthusiad o’r prosiect Adroddiad Ysgol fel y cyfryw oedd yr astudiaeth, ond ymchwiliad o ganlyniadau dysgu i fyfyrwyr a ddetholwyd mewn tair astudiaeth achos, dros gyfnod o bum mis. Er bod pob ymdrech wedi’i wneud i ddethol ysgolion astudiaeth achos oedd yn cynrychioli amrediad y mathau o ysgolion, mae maint bychan y sampl yn golygu na ellir priodoli’r patrwm o ganlyniadau dysgu a ddisgrifir yma i’r prosiect Adroddiad Ysgol cyfan.


Er hynny mae’r ymchwil yn cynnig cipolwg pwysig ar addysgu a dysgu am newyddion wedi’i ddarlledu. Yn hytrach nag weld os oedd y nodau dysgu datganedig wedi’u cyflawni, edrychodd yr ymchwilwyr ar yr holl ganlyniadau dysgu, bwriadol ac anfwriadol, gan ddefnyddio methodoleg ‘yn rhydd o nodau’ oedd yn galluogi myfyrwyr ac athrawon i ymateb heb anogaeth i gwestiynau agored. Dyluniwyd cwestiynau ychwanegol i gael gwybodaeth am y graddau yr oedd myfyrwyr wedi datblygu eu dealltwriaeth am newyddion a chynhyrchu newyddion, ac effaith y prosiect ar feysydd dysgu eraill ac ar gymhelliant. Cafwyd y cwestiynau hyn o dair ffynhonnell: y cynnig prosiect gwreiddiol gan BFI; cyfweliad gydag arweinwyr y prosiect yn y BBC a’r nodau datganedig ar gyfer y prosiect ar wefan Adroddiad Newyddion ysgol y BBC.


Dadansoddwyd traws ysgrifau cyfweliadau gan ddefnyddio côd fframio yn seiliedig ar y categorïau ymateb amlycaf. Roedd yr 20 canlyniad dysgu a nodwyd trwy’r ymchwil hwn felly yn cyfuno rhai o’r amcanion a nodwyd ar y cychwyn yn ogystal â rhai canlyniadau llai disgwyliadwy a ddaeth i’r amlwg trwy’r broses gyfweld.


Defnyddiwyd mapio cysyniad i roi persbectif arall ar ddealltwriaeth myfyrwyr o newyddion wedi’i ddarlledu, cyn ac ar ôl y prosiect Adroddiad Ysgol, ac roedd pob ymchwilydd yn edrych ar y gweithgarwch yn eu hastudiaeth achos ar ddiwrnod uchafbwynt y prosiect, 22 Mawrth 2007. Mae’r adroddiad hwn felly yn rhoi cyfrif cyfoethog, ansoddol allai wneud cyfraniad sylweddol i gamau pellach y prosiect Adroddiad Ysgol ac i ddatblygiad cwricwlwm cyffredinol ar gyfer llythrennedd yn y cyfryngau.

Mae’r adroddiad hwn mewn pedwar rhan.


Adran 1: Y Prosiect a’r Ymchwil

Mae’r rhan hwn yn disgrifio nodau a threfniadaeth y prosiect Adroddiad Ysgol, nodau a methodoleg yr ymchwil a nodweddion allweddol y tair ysgol astudiaethau achos yn cynnwys y rhai a holwyd ac ymagwedd pob ysgol tuag at y prosiect.

Adran 2: Canlyniadau Dysgu

Y dulliau o gasglu data oedd: cyfweliadau cyn ac ar ôl y prosiect, arsylwi a mapiau cysyniad cyn ac ar ôl y prosiect. Roedd mwyafrif y myfyrwyr a’u hathrawon yn teimlo eu bod wedi dysgu rhywbeth o’r prosiect ac wedi ei werthfawrogi. Mae dadansoddiad yn dangos bod canlyniadau dysgu, tra ar y cyfan yn rhesymol, er yn gymedrol, gryfaf mewn perthynas â rhai prosesau cynhyrchu newyddion a gwanaf mewn perthynas â sgiliau beirniadu a dealltwriaeth. Roedd 8 prif ganlyniad dysgu. Roedd y tri cryfaf a’r mwyaf cyffredin o’r rhain hefyd yn perthyn yn agos i amcan craidd y BBC ei hun o helpu myfyrwyr i ddysgu sut y mae newyddion yn cael ei wneud. Ond ychydig neu ddim dysgu a fu am y 12 canlyniad arall, a gellir grwpio’r rhan fwyaf i faes ‘dealltwriaeth feirniadol’ o newyddion teledu. Y 12 canlyniad hwn y gellir ei weld fel rhywbeth sydd fwyaf perthynol i’r gofynion cwricwlaidd i ddysgu am destunau heb fod yn ffuglen o fewn Saesneg ac am ‘rôl cyfryngau mewn cymdeithas’ fel rhan o Ddinasyddiaeth ym Mlwyddyn 8 (gweler adran 3.4, tudalen 67).


Adran 3: Ffactorau’n Cyfrannu at Ddysgu


Wrth ddadansoddi’r cyfweliadau ar ôl y prosiect, mae’r ddau brif ffactor sydd yn cyfrannu at ddysgu yn cael eu nodi fel ‘Rheolau Sylfaenol Newydd’ (h.y. myfyrwyr yn cael eu hunain mewn sefyllfa newydd ac yn wynebu gorchmynion newydd) a gwersi dosbarth ar newyddion, yn seiliedig yn bennaf ar ddeunyddiau gwefan y BBC. Y prif ffactorau sydd fel pe baent wedi cyfyngu ar rai o’r canlyniadau dysgu yw: nodau a deunyddiau gan y BBC nad oeddent yn cynnig digon o gefnogaeth i athrawon gyda llai o arbenigedd dysgu cyfryngau; ansicrwydd am wahaniaethu a safonau disgwyliedig a nifer o broblemau ar lefel ysgol a lleol gyda chynllunio a rheolaeth, o bosibl wedi’i waethygu gan strategaeth recriwtio’r prosiect.


Adran 4: Oblygiadau ar gyfer Polisi ac Ymarfer


Mae gan y prosiect Adroddiad Ysgol y potensial i fod o werth mawr i ddysgwyr ac mae ei ddyhead i gyrraedd holl ddisgyblion Blwyddyn 8 yn dangos bod y BBC wedi cydnabod llythrennedd yn y cyfryngau fel hawl cyffredinol. Ond, awgrymir bod angen ymrwymiad cliriach i ddatblygiad dealltwriaeth beirniadol yn ei nodau a’i adnoddau os yw’r prosiect yn mynd i gael ei dderbyn gan y sector addysg fel rhywbeth sydd yn gwneud cyfraniad go iawn i amcanion cwricwlaidd. Mae’r broblem o allu athrawon i gael gafael ar fentoriaid a datblygiad proffesiynol yn cael ei drafod ac i ba raddau y gall Diwrnod Newyddion proffil uchel fod yn straen ar flaenoriaethau ac adnoddau ysgol. Ymddengys mai’r pwnc allweddol i’r sector addysg ac i Ofcom yw’r angen am ddeialog mwy agored a chydweithio agosach rhwng y sector addysg a’r BBC er mwyn sicrhau bod y prosiect yn cyrraedd ei botensial llawn.


Nodiadau
Trwy’r adroddiad hwn, cyfeirir at Adroddiad Ysgol Newyddion y BBC naill ai fel ‘prosiect Adroddiad Ysgol’ neu fel ‘y prosiect’.
Mae’r adroddiad yn gwneud pob ymdrech i guddio enwau’r ysgolion astudiaeth achos a myfyrwyr ac athrawon unigol. Ni ddefnyddir ffugenwau oherwydd gyda sampl mor fach byddai perygl o adnabyddiaeth yn cynyddu.
Noder os gwelwch yn dda mai barn yr awduron yw’r farn a fynegir yn yr adroddiad hwn ac ni ddylid eu priodoli i Ofcom.