Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Adran Tri: Trosedd, Anhrefn, Casineb a Chamdriniaeth

03 Ebrill 2017

(Ymhlith yr eitemau deddfwriaeth perthnasol y mae, yn benodol, adrannau 3(4)(j) a 319(2)(b) ac (f) o Ddeddf Cyfathrebiadau 2003, Erthygl 6 o’r Gyfarwyddeb Gwasanaethau Cyfryngau Clywedol, Erthygl 10 o’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol, a Siarter a Chytundeb y BBC.)

Rhagair

Mae’r adran hon o'r Cod yn ymdrin â deunydd sy'n debygol o ysgogi troseddu neu anhrefn, gan adlewyrchu dyletswydd Ofcom i wahardd darlledu’r math hwn o raglenni.

Mae yna reolau hefyd yn yr adran hon sy’n cwmpasu deunydd sy'n cynnwys casineb, ymdriniaeth ddifrïol a dirmygus, a phortreadau o droseddau ac achosion troseddol. Mae’r rhain yn berthnasol i ddyletswydd Ofcom i ddarparu diogelwch digonol i’r cyhoedd rhag cynnwys deunydd tramgwyddus a niweidiol mewn gwasanaethau teledu a radio; (Gweler hefyd Adran Dau: Niwed a Thramgwydd).

Bwriad y rheolau yn yr adran hon yw adlewyrchu hawl darlledwyr i ryddid mynegiant a hawl cynulleidfaoedd i dderbyn gwybodaeth a syniadau. Er enghraifft, efallai y bydd darlledwyr yn dymuno adrodd ar neu gyfweld pobl neu sefydliadau sydd â safbwyntiau eithafol neu heriol mewn darpariaethau newyddion a materion cyfoes, sydd yn amlwg er budd y cyhoedd. Mae ymagweddau golygyddol amrywiol y gall darlledwyr eu cymryd i ddarparu cyd-destun wrth gynnwys safbwyntiau eithafol a/neu sarhaus mewn deunydd darlledu, a nodir rhai ohonyn nhw isod.

Fel gydag adrannau eraill o'r Cod, ni ddylid darllen unrhyw reol ar ei phen ei hunan, ond yng nghyd-destun y Cod cyfan a'r nodiadau ategol a ddarparwyd. Dylai darlledwyr hefyd gyfeirio at ganllawiau cyhoeddedig Ofcom am ragor o wybodaeth ynghylch deunydd sy'n cydymffurfio dan yr Adran hon.

Egwyddor

Sicrhau nad yw deunydd sy’n debygol o annog neu gymell troseddu neu o arwain at anhrefn yn cael ei gynnwys mewn gwasanaethau teledu na radio na Gwasanaeth Rhaglenni Ar-alwad y BBC.

Rheolau

Ysgogi troseddu ac anhrefn

3.1 Mewn gwasanaethau teledu na radio, na Gwasanaeth Rhaglenni Ar-alwad y BBC rhaid peidio â chynnwys deunydd sy’n debygol o annog neu gymell comisiynu troseddu neu o arwain at anhrefn.

Nodyn:

Dan Reol 3.1, gall “deunydd” gynnwys y canlynol, ond nid yw wedi ei gyfyngu i’r rhain:

  • cynnwys sy'n cyfateb yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol â galwad i weithredu’n droseddol neu beri anhrefn;
  • deunydd sy'n hyrwyddo neu’n annog ymwneud â therfysgaeth neu fathau eraill o weithgarwch troseddol neu anhrefn; a/neu
  • casineb ar lafar, sy'n debygol o annog gweithgarwch troseddol neu arwain at anhrefn.

Ystyr "terfysgaeth": gweler y diffiniad yn adran 1 Deddf Terfysgaeth 2000, sydd hefyd yn cael ei grynhoi yng nghanllaw Ofcom ar yr adran hon o’r Cod.

Ystyr "casineb ar lafar": pob ffurf ar fynegiant sy'n lledaenu, ysgogi, hybu neu gyfiawnhau casineb yn seiliedig ar anoddefgarwch ar sail anabledd, ethnigrwydd, rhywedd, ailbennu rhywedd, cenedligrwydd, hil, crefydd, neu dueddfryd rhywiol.

Ystyr "trosedd": gall hyn ymwneud ag unrhyw drosedd dan y gyfraith y gellir pennu carchariad neu ddirwy fel cosb ar ei chyfer.

Ystyr "anhrefn": mae hyn yn cynnwys trosedd anhrefn sifil, ond heb fod yn gyfyngedig i hynny.

Ystyr "sy’n debygol o annog neu gymell troseddu neu o arwain at anhrefn":

Portread o droseddu, neu o annog troseddu, na fydd o reidrwydd yn arwain at dorri Rheol 3.1. Bydd y tebygolrwydd o gynnwys yn ysgogi troseddu neu’n arwain at anhrefn yn dibynnu ar natur y deunydd, yn ogystal â chyd-destun ei gyflwyno i'r gynulleidfa.

Gall ffactorau cyd-destunol sylweddol dan Reol 3.1 gynnwys y canlynol (ond heb fod yn gyfyngedig i'r rhain):

  • *diben golygyddol y rhaglen;
  • *statws neu safle unrhyw un sy’n ymddangos yn y deunydd; a/neu
  • *a oes digon o her yn cael ei ddarparu i'r deunydd.

Er enghraifft, efallai y bydd rhagor o botensial i ddeunydd annog neu gymell comisiynu troseddu os yw rhaglen yn mynd ati i ddylanwadu ar y gynulleidfa ar bwnc neu thema, neu'n darparu llwyfan anfeirniadol i ffigwr awdurdodol eiriol dros weithgarwch troseddol neu anhrefn.

Efallai y bydd llai o botensial i dorri Rheol 3.1 os bydd safbwyntiau gwahanol a digon o her yn cael eu darparu i bobl neu fudiadau sy'n eiriol dros weithgarwch troseddol neu anhrefn, neu lle mae rhaglen yn ceisio archwilio neu gynnig sylwebaeth er budd y cyhoedd ar weithgarwch troseddol neu anhrefn.

Mae enghreifftiau eraill o ffactorau cyd-destunol yn cael eu darparu yng nghanllawiau Ofcom ar yr Adran hon o'r Cod.

Casineb a Chamdriniaeth

Nodyn:

Mae Rheolau 3.2 a 3.3 yn adlewyrchu amcan y safonau ar ddarparu amddiffyniad digonol i aelodau'r cyhoedd rhag cynnwys deunydd sarhaus a niweidiol (adran 319(2)(f) Deddf Cyfathrebiadau 2003).

3.2 Rhaid peidio â chynnwys deunydd sy'n cynnwys casineb ar lafar mewn rhaglenni teledu a radio na Gwasanaeth Rhaglenni Ar-alwad y BBC ac eithrio pan mae modd ei gyfiawnhau drwy’r cyd-destun.

Tynnir sylw darlledwyr at adrannau 22 a 29F Deddf Trefn Gyhoeddus 1986, sy'n nodi troseddau sy'n deillio o ddarlledu deunydd sy’n ysgogi casineb yn ymwneud â hil, crefydd, neu dueddfryd rhywiol.

3.3 Rhaid peidio â chynnwys deunydd sy'n cynnwys triniaeth ymosodol neu ddifrïol o unigolion, grwpiau, crefyddau neu gymunedau, mewn gwasanaethau teledu a radio neu Wasanaeth Rhaglenni Ar-alwad y BBC ac eithrio lle mae modd ei gyfiawnhau drwy’r cyd-destun. (Gweld hefyd Reol 4.2).

Ystyr “cyd-destun” dan Reol 3.2 a Rheol 3.3:

Gall ffactorau cyd-destunol allweddol gynnwys y canlynol, ond nid ydyn nhw wedi eu cyfyngu i’r rhain:

  • genre a chynnwys golygyddol y rhaglen, y rhaglenni neu'r gyfres a disgwyliadau tebygol y gynulleidfa. Er enghraifft, mae rhai genres fel drama, comedi neu ddychan lle mae'n debygol y bydd cyfiawnhad golygyddol dros gynnwys barn heriol neu eithafol sy’n gydnaws â disgwyliadau'r gynulleidfa, cyn belled â bod digon o gyd-destun. Y mwyaf yw'r risg i’r deunydd achosi niwed neu dramgwydd, y mwyaf yw'r angen am gyfiawnhad mwy cyd-destunol;
  • y graddau y cynigir digon o her;
  • statws neu safle unrhyw un sy’n ymddangos yn y deunydd;
  • y  gwasanaeth lle darlledir y deunydd; a
  • maint a chyfansoddiad tebygol y gynulleidfa bosibl a disgwyliad tebygol y gynulleidfa.

Portreadau o droseddau ac achosion troseddol

3.4    Rhaid peidio â darlledu disgrifiadau nac arddangosiadau o dechnegau troseddol sy’n cynnwys manylion hanfodol a fyddai’n golygu bod modd comisiynu trosedd oni bai fod cyfiawnhad golygyddol dros wneud hynny.

3.5    Ni cheir gwneud dim taliad, dim addewid o daliad, na thaliad ymarferol i droseddwyr sydd wedi cael euogfarn neu sydd wedi cyfaddef, boed hynny’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol am gyfraniad i’r rhaglen gan y troseddwr (neu unrhyw un arall) sy’n ymwneud  â’i d/throsedd/au. Yr unig eithriad yw pan fydd hynny er budd y cyhoedd.

3.6    Tra bydd achos troseddol yn mynd ymlaen, ni cheir rhoi unrhyw daliad neu addewid o daliad, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, i unrhyw dyst neu unrhyw berson y gellir disgwyl yn rhesymol iddo gael ei alw’n dyst. Ni ddylid awgrymu rhoi unrhyw daliad ychwaith neu ei wneud yn ddibynnol ar ganlyniad y treial. Dim ond gwariant gwirioneddol neu golled enillion anochel a gafwyd wrth gyfrannu at raglen y ceir ei ad-dalu.

3.7    Os yw achos troseddol yn debygol neu os gellir ei ragweld, ni ddylid rhoi taliadau i bobl y gellid disgwyl yn rhesymol iddynt fod yn dystion oni bai fod budd amlwg i’r cyhoedd yn hynny, er enghraifft, drwy ymchwilio i drosedd neu ddrwgweithredu difrifol, a bod angen y taliad i gael yr wybodaeth. Os rhoddir taliad o’r fath, bydd yn briodol datgelu’r taliad i’r amddiffyniad ac i’r erlyniad os bydd y person yn dyst mewn unrhyw dreial a geir wedyn.

3.8    Rhaid i ddarlledwyr wneud pob ymdrech i beidio â darlledu deunydd a allai beryglu bywydau neu amharu ar lwyddiant ymdrechion i ddelio ag achos o gipio neu herwgipio.