Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Adran Pump: Didueddrwydd Dyladwy a Chywirdeb

03 Ebrill 2017

(Ymhlith yr eitemau deddfwriaeth perthnasol y mae, yn benodol, adrannau 319(2)(c) a (d), 319(8) ac adran 320 o Ddeddf Cyfathrebiadau 2003, Siarter a Chytundeb y BBC ac Erthygl 10 o’r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol.)

Egwyddorion

Sicrhau y bydd newyddion, ar ba bynnag ffurf, yn cael eu hadrodd gyda chywirdeb dyladwy a’u cyflwyno gyda didueddrwydd dyladwy.

Sicrhau y cydymffurfir â gofynion arbennig y Ddeddf o ran didueddrwydd.

Rheolau

Ystyr “didueddrwydd dyladwy”:

Mae “dyladwy” yn oleddfiad pwysig i’r cysyniad o ddidueddrwydd. Mae didueddrwydd ei hun yn golygu peidio â ffafrio un ochr yn fwy nag un arall. Mae “dyladwy” yn golygu digonol neu briodol i destun a natur y rhaglen. Felly nid yw “didueddrwydd dyladwy” yn golygu bod rhaid rhoi’r un amser ar gyfer pob barn neu fod rhaid cynrychioli pob dadl a phob agwedd ar bob dadl. Gall yr ymagwedd at ddidueddrwydd dyladwy amrywio yn ôl natur y testun, y math o raglen a sianel, disgwyliad tebygol y gynulleidfa o ran cynnwys, a’r graddau y dangosir natur y cynnwys a’r ymagwedd i’r gynulleidfa. Mae cyd-destun, fel y mae wedi’i ddiffinio yn Adran Dau: Niwed a Thramgwydd, yn bwysig.

Didueddrwydd dyladwy a chywirdeb dyladwy mewn newyddion

5.1    Rhaid adrodd newyddion, ar ba bynnag ffurf, gyda chywirdeb dyladwy a’u cyflwyno gyda didueddrwydd dyladwy.

5.2    Fel arfer dylid cydnabod camgymeriadau o bwys mewn newyddion a’u cywiro ar yr awyr yn gyflym (neu, yn achos gwasanaethau rhaglenni ar-alwad cyhoeddus y BBC yn y DU, eu cywiro yn gyflym). Dylid amserlennu cywiriadau’n briodol (neu, yn achos gwasanaethau rhaglenni ar-alwad cyhoeddus y BBC yn y DU, dylid eu gwneud yn amlwg i wylwyr mewn ffordd briodol).

5.3    Ni cheir defnyddio unrhyw wleidydd fel darllenydd newyddion, cyfwelydd neu ohebydd mewn unrhyw raglenni newyddion oni bai fod cyfiawnhad golygyddol dros hynny mewn achosion eithriadol. Mewn achos o’r fath, rhaid egluro teyrngarwch gwleidyddol y person hwnnw i’r gynulleidfa.

Gofynion arbennig o ran didueddrwydd: rhaglenni newyddion a rhaglenni eraill

Materion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau a materion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol

Ystyr “materion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau a materion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol”:

Mae materion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau’n faterion gwleidyddol neu ddiwydiannol y mae gwleidyddion, diwydiant a/neu’r cyfryngau’n dadlau yn eu cylch. Nid yw materion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol yn destun dadlau o reidrwydd ond maent yn ymwneud â pholisi sy’n destun trafod neu sydd wedi’i bennu eisoes gan lywodraeth genedlaethol, ranbarthol neu leol neu gan gyrff sydd wedi’u hawdurdodi gan y cyrff cyhoeddus hynny i wneud polisi ar eu rhan, er enghraifft, cyrff anllywodraethol, sefydliadau Ewropeaidd perthnasol, etc.

Gwahardd barnau neu safbwyntiau

(Mae Rheol 5.4 yn berthnasol i wasanaethau teledu a radio (heblaw gwasanaethau cyfyngedig) ac i Wasanaethau Rhaglenni Ar-alwad Cyhoeddus y BBC yn y DU.)

5.4    Rhaid i raglenni yn y gwasanaethau (sydd wedi’u rhestru uchod) wahardd pob mynegiant o farnau a safbwyntiau gan y sawl sy’n darparu’r gwasanaeth am faterion gwleidyddol a diwydiannol sy’n destun dadlau a materion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol (oni bai fod y person hwnnw’n siarad mewn fforwm deddfwriaethol neu mewn llys barn). Mae barnau a safbwyntiau sy’n ymwneud â darparu gwasanaethau rhaglenni wedi’u heithrio rhag y gofyniad hwn hefyd.

Cadw didueddrwydd dyladwy

(Mae Rheolau 5.5 i 5.12 yn berthnasol i wasanaethau rhaglenni teledu, gwasanaethau teletestun, gwasanaethau rhaglenni radio cenedlaethol a sain digidol cenedlaethol, holl wasanaethau radio’r BBC a gwasanaethau rhaglenni ar-alwad cyhoeddus y BBC yn y DU.)

5.5    Rhaid i unrhyw un sy’n darparu gwasanaeth (sydd wedi’i restru uchod) gadw didueddrwydd dyladwy ar faterion gwleidyddol a diwydiannol sy’n destun dadlau a materion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol. Gellir sicrhau hyn o fewn rhaglen neu drwy gyfres o raglenni wedi’u cymryd gyda’i gilydd.

Ystyr “cyfres o raglenni wedi’u cymryd gyda’i gilydd”:

Mae hyn yn golygu mwy nag un rhaglen yn yr un gwasanaeth, sydd â chysylltiad golygyddol, sy’n ymdrin â’r un materion neu rai cysylltiedig o fewn cyfnod priodol ac sydd wedi’i hanelu at gynulleidfa debyg. Gall cyfres gynnwys, er enghraifft, llinyn, neu ddwy raglen (fel drama a dadl am y ddrama) neu ‘glwstwr’ neu ‘dymor’ o raglenni ar yr un testun.

5.6    Fel arfer dylid egluro i’r gynulleidfa ar yr awyr fod rhaglenni sydd â chysylltiad Rheolau Ofcom ar ddidueddrwydd dyladwy, cywirdeb dyladwy, etholiadau a refferenda 35 golygyddol sy’n ymdrin â’r un testun yn cael eu darlledu (fel rhan o gyfres lle y mae’r darlledwr yn bwriadu sicrhau didueddrwydd dyladwy)[1]

5.7    Rhaid peidio â chamliwio safbwyntiau a ffeithiau. Hefyd rhaid cyflwyno safbwyntiau gyda phwys dyladwy dros gyfnodau priodol.

5.8    Rhaid egluro i’r gynulleidfa unrhyw fuddiant personol sydd gan ohebydd neu gyflwynydd a fyddai’n codi amheuaeth ynghylch didueddrwydd dyladwy’r rhaglen.

5.9    Mae cyflwynwyr a gohebwyr (heblaw cyflwynwyr newyddion a gohebwyr mewn rhaglenni newyddion), cyflwynwyr rhaglenni neu eitemau “barn bersonol” neu “awdurol”, a chadeiryddion rhaglenni trafod yn cael mynegi eu barn eu hunain am faterion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun trafod neu faterion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol. Fodd bynnag, rhaid tynnu sylw digonol at safbwyntiau eraill un ai yn y rhaglen, neu mewn cyfres o raglenni wedi’u cymryd gyda’i gilydd. Yn ogystal â hynny, rhaid i gyflwynwyr beidio â manteisio ar ymddangosiadau rheolaidd i hyrwyddo eu barn mewn modd sy’n groes i’r gofyniad am ddidueddrwydd dyladwy. Yn achos rhaglenni ffonio i mewn i siarad â chyflwynwyr, rhaid cymell barnau gwahanol a pheidio â’u gwahardd.

5.10   Rhaid hysbysu’r gynulleidfa’n glir ar y dechrau os yw rhaglen neu eitem yn un awdurol neu’n cyflwyno barn bersonol. Mae hyn yn ofyniad sylfaenol ac mae’n bosibl na fydd yn ddigonol ym mhob amgylchiad. (Mae cyflwynwyr ‘personoliaeth’ ar raglenni ffonio i mewn ar y radio wedi’u heithrio rhag y ddarpariaeth hon oni bai fod eu statws o ran datgan barn bersonol yn aneglur.)

Ystyr “barn bersonol” ac “awdurol”:

Mae rhaglenni “barn bersonol” yn rhaglenni sy’n cyflwyno barn neu safbwynt penodol. Mae rhaglenni barn bersonol yn gallu amrywio o fynegiad plaen o farn bleidiol iawn, er enghraifft gan rywun sy’n aelod grŵp sy’n ymgyrchu ar y mater, i farn “awdurol” ystyriol gan newyddiadurwr, sylwebydd neu academydd, sydd ag arbenigedd proffesiynol neu arbenigaeth mewn maes sy’n ei alluogi i fynegi barn nad yw o reidrwydd yn un sydd yn y brif ffrwd.

Materion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau helaeth a materion o bwys mawr sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol

5.11  Yn ogystal â’r rheolau uchod, rhaid i’r sawl sy’n darparu gwasanaeth (sydd wedi’i restru uchod) gadw didueddrwydd dyladwy ar faterion gwleidyddol a diwydiannol sy’n destun dadlau helaeth a materion o bwys mawr sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol ym mhob rhaglen neu mewn rhaglenni sy’n amserol ac wedi’u cysylltu’n glir.

Ystyr “materion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau helaeth a materion o bwys mawr sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol”:

Bydd y rhain yn amrywio yn ôl digwyddiadau ond fel arfer maent yn faterion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau neu’n faterion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol sydd o bwys cenedlaethol, ac yn aml o bwys rhyngwladol, neu’n rhai o bwysigrwydd tebyg o fewn ardal ddarlledu lai.

5.12  Wrth ymdrin â materion gwleidyddol a diwydiannol sy’n destun dadlau helaeth a materion o bwys mawr sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol, rhaid cynnwys ystod briodol eang o safbwyntiau pwysig a rhoi pwys dyladwy iddynt ym mhob rhaglen neu mewn rhaglenni sy’n amserol ac wedi’u cysylltu’n glir. Rhaid peidio â chamliwio safbwyntiau a ffeithiau.

Tatal amlygrwydd gormodol i farnau a safbwyntiau ar faterion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau a materion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol

((Mae Rheol 5.13 yn berthnasol i wasanaethau radio lleol (yn cynnwys gwasanaethau radio cymunedol), gwasanaethau rhaglenni sain digidol lleol (yn cynnwys gwasanaethau rhaglenni sain digidol cymunedol) a gwasanaethau cynnwys trwyddedadwy radio.) Er mwyn osgoi unrhyw ddryswch, nid yw’n berthnasol i unrhyw rai o wasanaethau’r BBC.)

5.13  Ni ddylai darlledwyr roi amlygrwydd gormodol i farnau a safbwyntiau pobl neu gyrff penodol ar faterion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun trafod a materion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol yn yr holl raglenni sydd wedi’u cynnwys mewn unrhyw wasanaeth (sydd wedi’i restru uchod) o’u cymryd gyda’i gilydd.

Ystyr “amlygrwydd gormodol i farnau a safbwyntiau”:

Mae amlygrwydd gormodol yn ddiffyg cydbwysedd sylweddol yn y safbwyntiau a fynegir wrth roi sylw i faterion gwleidyddol neu ddiwydiannol sy’n destun dadlau neu faterion sy’n ymwneud â pholisi cyhoeddus cyfredol.

Ystyr “rhaglenni sydd wedi’u cynnwys mewn unrhyw wasanaeth…O’u cymryd gyda’i gilydd”:

Ystyr rhaglenni sydd wedi’u cynnwys mewn unrhyw wasanaeth o’u cymryd gyda’i gilydd yw’r holl raglenni ar wasanaeth sy’n ymdrin â’r un materion neu rai cysylltiedig o fewn cyfnod priodol.


[1] Ar gyfer Gwasanaethau Rhaglenni Ar-alwad Cyhoeddus y BBC yn y DU dylai hyn gael ei wneud yn amlwg i’r gynulleidfa drwy ddefnyddio arwyddion priodol i’r gynulleidfa.