Os ydych chi'n meddwl eich bod wedi derbyn galwad, neges destun neu neges sgam, y peth pwysicaf yw peidio ag ymgysylltu ag ef. Peidiwch ag ateb, clicio ar unrhyw ddolenni, pwyso unrhyw fotymau neu rannu manylion personol neu ariannol.
Mae'r hyn rydych chi'n ei wneud nesaf yn dibynnu ar eich sefyllfa:
- Rwyf wedi derbyn galwad amheus
- Rwyf wedi derbyn neges destun neu neges amheus
- Rwyf wedi rhannu gwybodaeth neu anfon arian yn barod
- Rwy'n teimlo dan fygythiad neu'n anniogel
- Cefais alwad a gollwyd gan rif nad wyf yn ei adnabod
Rwyf wedi derbyn galwad amheus
- Rhowch y ffôn i lawr os oes gennych unrhyw amheuaeth y gallai fod yn sgam.
- Peidiwch â ffonio yn ôl os nad ydych chi'n adnabod y rhif: yn enwedig rhifau sy'n dechrau 070, 076, 084, 087, 090, 091 neu 118, a all fod ar gyfradd premiwm ac a allai arwain at gostau galwadau uchel.
- Oedwch i feddwl - cymerwch amser i feddwl cyn ffonio neu gymryd unrhyw gamau ac ystyriwch a ydych chi'n cael eich rhoi dan bwysau gan rywun nad ydynt yn pwy maen nhw'n honni bod.
- Defnyddiwch rifau ffôn rydych chi wedi'u gwirio yn unig - os yw'r galwr yn honni ei fod o sefydliad penodol, ffoniwch nhw’n ôl gan ddefnyddio rhif o wefan swyddogol y sefydliad hwnnw neu ddatganiad eich cyfrif, nid y rhif a roddodd y galwr i chi
- Anfonwch y rhif ffôn ymlaen i 7726 os ydych chi'n credu bod yr alwad yn sgam - mae'r gwasanaeth hwn yn rhad ac am ddim i'w ddefnyddio ac mae’n rhybuddio'ch darparwr ffôn symudol i ymchwilio ac o bosibl rhwystro’r rhif.
Sut i roi gwybod am alwad ffôn symudol i 7726
Agorwch alwadau diweddar, dewiswch y rhif, yna copïwch neu rhannwch mewn neges destun i 7726. Gallwch wylio ein fideos ar gyfer ffonau Android neu iPhones sy'n esbonio sut i wneud hyn.
Efallai y bydd rhai ffonau, apiau a darparwyr yn eich rhybuddio os yw galwad yn edrych fel alwad sbam neu sgam bosibl. Gall y rhybuddion hyn helpu, ond nid ydynt bob amser yn gywir. Os nad ydych chi’n siŵr, rhowch y ffôn i lawr os ydych chi'n ateb yr alwad, neu yn ddelfrydol peidiwch â'i ateb o gwbl.
Efallai y byddwch hefyd yn gallu rhwystro neu roi gwybod am y rhif gan ddefnyddio gosodiadau eich ffôn neu wasanaeth sgrinio galwadau. Efallai y bydd nodweddion sgrinio galwadau wedi'u cynnwys gyda'ch ffôn symudol, fel gwasanaeth ‘Screen Unknown Callers’ Apple, neu ‘Smart Call’ gan Samsung, neu maent ar gael drwy apiau fel Hiya neu Truecaller.
Cofiwch: Ni fydd Ofcom byth yn eich ffonio yn ddirybudd ac ni fydd byth yn gofyn am eich manylion banc na’ch manylion personol. Mae galwadau sy'n honni eu bod gan Ofcom yn sgam.
Rwyf wedi derbyn neges destun neu neges amheus
- Peidiwch â chlicio ar unrhyw ddolenni yn y neges.
- Peidiwch ag ateb, hyd yn oed i optio allan - os yw'r anfonwr yn anhysbys, mae ateb yn cadarnhau bod eich rhif yn weithredol.
- Adrodd: gallwch anfon negeseuon testun SMS ymlaen i 7726 (am ddim) fel y gall eich darparwr symudol ymchwilio a rhwystro’r rhif, neu ddefnyddio nodweddion cynhenid eich ffôn i’w riportio.
- Ewch ati i ddileu'r neges o'ch ffôn.
Mathau o negeseuon
Mae yna wahanol fathau o negeseuon y gallech eu derbyn ar eich ffôn symudol. Isod rydym yn esbonio beth allwch chi ei wneud am bob un:
- Mae negeseuon testun SMS yn negeseuon testun symudol safonol a anfonir trwy'r rhwydwaith symudol – fel arfer rydych chi’n gweld y rhain drwy ddefnyddio ap iMessage (iPhone) neu Google Messages (Android).
- Mae negeseuon RCS (Rich Communications Services) hefyd yn cael eu hanfon trwy ap negeseuon eich ffôn a all edrych fel negeseuon testun arferol, ond gallai gynnwys nodweddion fel derbynebau darllen, dangosyddion teipio a lluniau o ansawdd uwch.
- iMessage yw gwasanaeth negeseuon Apple, a ddefnyddir rhwng dyfeisiau Apple.
- Negeseuon a anfonir trwy wasanaethau fel WhatsApp, Telegram a Signal.
Sut i roi gwybod am negeseuon
Gallwch roi gwybod am negeseuon testun (gan gynnwys SMS, RCS ac iMessages) gan ddefnyddio nodweddion cynhenid eich ffôn. Gallwch hefyd anfon negeseuon testun amheus (SMS) ymlaen at 7726. Lle bo'n bosibl, mae'n ddefnyddiol gwneud y ddau i sicrhau y gall darparwr yr ap a'ch cwmni ffôn weithredu.
Os cawsoch y neges trwy ap fel WhatsApp, Telegram neu Signal, defnyddiwch nodweddion yr ap ei hun i rwystro a rhoi gwybod am y neges. Fel arfer, ni allwch anfon y negeseuon ap hyn ymlaen at 7726.
Anfon neges destun ymlaen at 7726
Mae 7726 yn sillafu SPAM ar fysellfwrdd ffôn - ffordd hawdd i'w gofio.
- iPhone: Tapiwch ar y neges a’i dal, tapiwch ‘more’, yna'r saeth ymlaen, a’i hanfon at 7726. Gallwch wylio ein fideo sy'n esbonio sut i wneud hyn.
- Android: Tapiwch ar y neges a’i dal, tapiwch ‘Forward’, a’i hanfon at 7726. Gallwch wylio ein fideo sy'n esbonio sut i wneud hyn.
Rhoi gwybod am negeseuon testun sbam ar eich ffôn symudol
- iPhone: ar iMessage, sweipiwch i'r chwith ar y neges, tapiwch ‘delete’, yna tapiwch Delete and Report Spam. Os ydych chi eisoes wedi ei agor, tapiwch ‘Report Spam’ ar waelod y neges, yna ‘Delete and Report Spam’. Gallwch hefyd rwystro'r anfonwr er mwyn atal negeseuon pellach.
- Android: ar Google Messages, ewch ati i gyffwrdd y sgwrs a’i dal, yna tapiwch ‘Block’. Dewiswch ‘Report Spam’, yna tapiwch ‘OK’.
Os cawsoch y neges mewn fformat gwahanol fel iMessage neu drwy wasanaeth fel WhatsApp, Telegram neu Signal, defnyddiwch y nodweddion yn yr ap i rwystro ac adrodd yr anfonwr.
Rwyf wedi rhannu gwybodaeth neu wedi anfon arian yn barod
Gweithredwch yn gyflym, os ydych chi'n meddwl eich bod wedi cael eich twyllo.
- Cysylltwch â'ch banc neu ddarparwr cerdyn ar unwaith
Ffoniwch y rhif ar gefn eich cerdyn, defnyddiwch wefan neu ap eich banc, neu os yw'ch banc yn ei gefnogi, ffoniwch 159 i gysylltu'n ddiogel â'ch banc. Efallai y byddant yn gallu atal taliad neu adennill arian. - Rhowch wybod am y sgam
Rhowch wybod i Report Fraud ar-lein neu drwy ffonio 0300 123 2040. Yn yr Alban, adroddwch i Police Scotland ar 101. - Cysylltwch â'ch darparwr ffôn symudol
Os gwnaethoch glicio ar ddolen neu osod rhywbeth ar eich ffôn, cysylltwch â'ch darparwr symudol. Peidiwch â defnyddio apiau bancio ar y ddyfais hyd nes eich bod chi'n siŵr ei bod yn ddiogel.
Rwy’n teimlo dan fygythiad neu’n anniogel
Ffoniwch 999 os ydych mewn perygl uniongyrchol
Os ydych chi'n derbyn galwadau bygythiol
Mae galwadau camdriniol, bygythiol neu rhai sy’n aflonyddu yn drosedd. Os nad ydych mewn perygl uniongyrchol ond yn derbyn galwadau bygythiol, ffoniwch eich cwmni ffôn ar unwaith a gofynnwch i siarad â’u tîm galwadau niwsans neu faleisus. Gallant gymryd camau i'ch diogelu. Hefyd, rhowch wybod am y galwadau i'r heddlu trwy ffonio 101.
Os ydych chi wedi cael eich effeithio gan sgam
Os ydych chi wedi cael eich effeithio gan sgam, ac angen cymorth cyfrinachol am ddim, cysylltwch â Cyngor ar Bopeth ar-lein neu ffoniwch 0808 223 1133 (dydd Llun i ddydd Gwener, 8am–6pm). Yn yr Alban, cysylltwch â Advice Direct Scotland ar-lein neu ffoniwch 0808 164 6000.
Cefais alwad a gollwyd gan rif nad wyf yn ei adnabod
Meddyliwch yn ofalus cyn ffonio yn ôl. Mae galwadau sgam yn canu unwaith, gan obeithio y byddwch chi'n dychwelyd yr alwad. Os ydych chi’n ffonio’n ôl, gallech gael eich cysylltu â rhif cyfradd premiwm a chodi’r tâl. Gelwir y rhain weithiau yn sgamiau Wangiri.
- Byddwch yn wyliadwrus o rifau sy’n dechrau 070, 076, 084, 087, 090, 091 neu 118, a rhifau rhyngwladol anghyfarwydd.
- Os nad ydych chi'n siŵr, peidiwch â ffonio yn ôl. Chwiliwch y rhif ar-lein yn gyntaf gan fod llawer o rifau sgam yn cael eu nodi gan bobl eraill.
- Os ydych chi'n meddwl eich bod wedi eisoes wedi dioddef, cysylltwch â'ch cwmni ffôn a rhowch wybod amdano i Report Fraud (neu Police Scotland ar 101 os ydych chi'n byw yn yr Alban).
Cynnwys cysylltiedig