Beth yw 5G?


5G yw’r genhedlaeth newydd o dechnoleg ddi-wifr.

Mae’n dilyn cenedlaethau technoleg symudol blaenorol fel 3G, a arweiniodd at lansio ffonau clyfar, a 4G, fu’n galluogi pori cyflymach, gan alluogi ni i wneud pethau fel gwylio fideos pan fyddwn ar grwydr.

Mae’r pedwar prif rwydwaith symudol yn y DU wedi lansio gwasanaethau 5G. Mae cwmnïau technoleg hefyd yn cyflwyno dyfeisiau 5G.

Pa wahaniaeth y mae 5G yn ei wneud?

Mae 5G yn gyflymach o lawer na chenedlaethau blaenorol o dechnoleg ddi-wifr. Ond, nid cyflymder mo’r unig wahaniaeth. Mae 5G hefyd yn cynnig mwy o gapasiti, gan alluogi i filoedd o ddyfeisiau mewn ardal fach gysylltu ar yr un pryd.

Mae’r gostyngiad mewn oedi (sef y cyfnod rhwng cyfarwyddo dyfais ddi-wifr i berfformio gweithrediad a phan gaiff y gweithrediad hynny ei wneud) yn golygu bod 5G yn ymateb yn well hefyd. Bydd hyn yn rhoi diwedd ar yr oedi sy’n gallu digwydd mewn gemau ar-lein rhwng yr hyn y mae chwaraewr yn ei wneud ar ei reolydd a’r hyn sy’n digwydd ar y sgrin.

Ond mae’r gwahaniaethau mwyaf yn mynd ymhell y tu hwnt i wella’r ffordd rydym yn defnyddio technoleg bresennol fel ffonau clyfar neu gonsolau gemau. Mae’r cysylltedd a’r capasiti y mae 5G yn ei gynnig yn darparu'r potensial ar gyfer gwasanaethau newydd ac blaengar.

Sut all 5G gael ei ddefnyddio?

Mae 5G eisoes yn cael ei ddefnyddio a’i brofi ar draws nifer o sectorau, gan greu buddion ar gyfer pobl a busnesau.

Er enghraifft, mae un cyngor lleol wedi gosod nodau 5G ar bolion golau i greu rhwydwaith i helpu cleifion gofal cymdeithasol. Hyd yn hyn mae wedi helpu i gysylltu cleifion a’u teuluoedd drwy realiti rhithwir, yn ogystal â galluogi i fiofonitorau ganfod bod cleifion yn dioddef o ddiffyg hylif. Mae hefyd yn cael ei ddefnyddio i gysylltu systemau fideo sy’n caniatáu i fferyllwyr wirio o bell a yw cleifion yn cymryd eu meddyginiaeth.

Mae 5G hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn ffermio – un enghraifft o hyn yw peiriannau ffermio sy'n rheoli eu hunain. Mae peiriannau yn symud o amgylch y cae gan ddefnyddio synhwyrydd fideo, ac yn rhoi gwrtaith a phlaleiddiaid yn y lleoedd sydd eu hangen. Mae hyn yn helpu i arbed adnoddau a gwella effeithlonrwydd.

Mae 5G hefyd yn galluogi gwneuthurwyr i ddefnyddio peiriannau clyfar, sy’n darparu data amser real ac yn ymateb iddo gyda'r nod o wella effeithlonrwydd.

Gallai rhwydweithiau trafnidiaeth, awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus eraill ei ddefnyddio i wella gwasanaethau cyhoeddus fel parcio, rheoli traffig a goleuadau stryd.

Gallai hefyd arwain at newidiadau mawr mewn gofal iechyd. Er enghraifft, trwy alluogi technoleg all ganiatáu i fyfyrwyr meddygol ymarfer llawdriniaeth mewn amgylchedd rhithwir cysylltiedig sy’n adlewyrchu profiad go iawn, gan eu galluogi i ‘deimlo’ y llawdriniaeth y maent yn ei hymarfer hyd yn oed.

Ar hyn o bryd, mae un rhwydwaith symudol yn treialu ‘ambiwlansys clyfar’ a gyfarperir gyda thechnoleg 5G, a fydd yn ymchwilio i sut y gellir trin cleifion mewn argyfwng drwy gysylltu parafeddygon â staff mewn ysbytai.

Mae’r cysylltedd y mae 5G yn ei gynnig hefyd yn caniatáu i gymwysiadau sy'n bodoli eisoes weithio’n gyflymach ac yn fwy dibynadwy.

Beth yw rôl Ofcom mewn 5G?

Rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y DU a'r diwydiant i helpu’r DU i fod yn arweinydd byd-eang ym maes 5G.

Rydym wedi rhyddhau’r tonnau awyr sydd eu hangen er mwyn i ddyfeisiau 5G weithio, ac rydym wedi helpu cwmnïau i brofi gwasanaethau 5G, i helpu i roi dechrau da i wasanaethau arloesol newydd.

Rydym yn helpu busnesau bach a busnesau newydd trwy roi mynediad iddynt i'r tonnau awyr y mae arnynt eu hangen i sefydlu eu rhwydweithiau 5G lleol eu hunain. Mae’r tonnau awyr hyn wedi’u trwyddedu i gwmnïau ffonau symudol, ond nid ydynt yn cael eu defnyddio ganddynt.

Rydyn ni wedi gweithio gyda Llywodraeth y DU i gynhyrchu canllaw i 5G (PDF, 610.6 KB) y gall awdurdodau lleol a chyrff eraill ei ddefnyddio wrth ymdrin ag ymholiadau.

Beth yw sbectrwm?

Allwch chi ddim gweld na theimlo sbectrwm radio. Ond mae angen sbectrwm ar unrhyw ddyfais sy’n cyfathrebu’n ddiwifr - fel setiau teledu, allweddi ceir, monitorau babanod meicroffonau diwifr a lloerennau. Mae ffonau symudol yn defnyddio sbectrwm i gysylltu â mast lleol er mwyn i bobl allu gwneud galwadau ffôn a defnyddio'r rhyngrwyd.

Pam fod Ofcom yn rheoli'r defnydd o sbectrwm?

Dim ond hyn a hyn o sbectrwm sydd ar gael, felly mae angen ei reoli’n ofalus. Mae bandiau penodol o sbectrwm yn cael eu defnyddio at ddibenion gwahanol. Er enghraifft, mae cwmnïau ffonau symudol yn defnyddio gwahanol rannau o’r sbectrwm i gwmnïau teledu. Felly mae angen ei reoli i sicrhau nad oes ymyrraeth ar wasanaethau ac na amherir ar bobl ac ar fusnesau.

Ydy 5G yn peri risg i iechyd?

Yn y DU, mae Public Health England (PHE) yn arwain ar faterion iechyd sy’n ymwneud â meysydd electromagnetig o amleddau radio, neu donnau radio. Mae'n ddyletswydd arno hefyd i roi cyngor i Lywodraeth y DU ynglŷn ag unrhyw effeithiau y gallai allyriadau EMF eu cael ar iechyd pobl. O ran 5G, barn PHE yw: ‘y disgwylir y bydd y cyswllt cyffredinol yn parhau i fod yn isel o’i gymharu â’r canllawiau, a chan hynny, ni ddylai fod unrhyw effaith ar iechyd y cyhoedd’.

Rydym wedi mesur yr allyriadau maes electromagnetig o gyfarpar a ddefnyddir i drawsyrru signalau symudol a gwasanaethau di-wifr eraill am nifer o flynyddoedd. Rydym wedi ymestyn y rhaglen fesur hon i gynnwys yr amleddau sy’n cael eu defnyddio ar gyfer 5G.

Bu i ni fesur 16 o safleoedd 5G mewn amrywiaeth o ddinasoedd a threfi ar draws y DU, gan ganolbwyntio ar ardaloedd lle mae'r defnydd o ddyfeisiau symudol yn debygol o fod ar ei uchaf. Ym mhob safle, roedd yr allyriadau’n gyfran fach iawn o’r lefelau sydd wedi’u cynnwys mewn canllawiau rhyngwladol a sefydlwyd gan y Comisiwn Rhyngwladol ar Ddiogelu rhag Pelydriad nad yw’n Ïoneiddio (ICNIRP).