Beth yw 5G?

04 Mehefin 2020

5G yw’r genhedlaeth newydd o dechnoleg ddi-wifr.

Mae’n dilyn cenedlaethau blaenorol o dechnoleg symudol fel 3G, a arweiniodd at lansio ffonau clyfar, a 4G, sy’n galluogi pori’n gyflymach, sy’n caniatáu i ni wneud pethau fel gwylio fideos pan fyddwn ar grwydr.

Mae’r pedwar prif rwydwaith symudol yn y DU wedi lansio gwasanaethau 5G. Mae cwmnïau technoleg hefyd yn cyflwyno dyfeisiau 5G.

Pa wahaniaeth mae 5G yn ei wneud?

Mae 5G yn llawer cyflymach na chenedlaethau blaenorol o dechnoleg ddi-wifr. Ond, nid cyflymder yw’r unig wahaniaeth. Mae 5G hefyd yn cynnig mwy o gapasiti, gan alluogi i filoedd o ddyfeisiau mewn ardal fach gysylltu ar yr un pryd.

Mae’r gostyngiad mewn oedi (sef y cyfnod rhwng cyfarwyddo dyfais ddi-wifr i wneud rhywbeth a’r adeg pan gaiff hynny ei wneud) yn golygu bod 5G yn fwy ymatebol hefyd. Bydd hyn yn rhoi diwedd ar yr oedi sy’n gallu digwydd mewn gemau ar-lein rhwng yr hyn y mae chwaraewr yn ei wneud ar ei reolydd a’r hyn sy’n digwydd ar y sgrin.

Ond mae’r gwahaniaethau mwyaf yn mynd ymhell y tu hwnt i wella’r ffordd rydym yn defnyddio technoleg sydd eisoes yn bodoli fel ffonau clyfar neu gonsolau gemau. Mae’r cysylltedd a’r capasiti y mae 5G yn ei gynnig yn golygu bod potensial ar gyfer gwasanaethau newydd ac arloesol.

Sut gallai 5G gael ei ddefnyddio?

Mae 5G eisoes yn cael ei ddefnyddio a’i brofi ar draws nifer o sectorau, gan roi budd i bobl ac i fusnesau.

Er enghraifft, mae un cyngor lleol wedi gosod cygnau 5G ar bolion lamp i greu rhwydwaith sydd wedi'i anelu at helpu cleifion gofal cymdeithasol. Hyd yn hyn mae wedi helpu i gysylltu cleifion a’u teuluoedd drwy realiti rhithiol, yn ogystal â galluogi i fiofonitrau ganfod bod cleifion yn dioddef o ddiffyg hylif. Mae hefyd yn cael ei ddefnyddio i gysylltu systemau fideo sy’n caniatáu i fferyllwyr wirio o bell a yw cleifion yn cymryd eu meddyginiaeth.

Mae 5G hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn ffermio – un enghraifft o hyn yw peiriannau ffermio ymreolaethol. Mae peiriannau yn symud o amgylch y cae gan ddefnyddio synhwyrydd fideo, ac yn rhoi gwrteithiau a phlaladdwyr mewn llefydd sydd eu hangen. Mae hyn yn helpu i arbed adnoddau ac yn gwella effeithlonrwydd.

Mae 5G hefyd yn galluogi gwneuthurwyr i ddefnyddio peiriannau clyfar, sy’n darparu ac yn ymateb i ddata amser real er mwyn gwella effeithlonrwydd.

Gallai rhwydweithiau trafnidiaeth, awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus eraill ei ddefnyddio i wella gwasanaethau cyhoeddus fel parcio, rheoli traffig a goleuadau stryd.

Gallai hefyd arwain at newidiadau mawr mewn gofal iechyd. Er enghraifft, drwy alluogi technoleg sy’n caniatáu i fyfyrwyr meddygol ymarfer llawdriniaethau mewn amgylchedd rhithwir cysylltiedig sy’n adlewyrchu profiad go iawn, gan hyd yn oed yn eu galluogi i ‘deimlo’ y llawdriniaeth y maent yn ei hymarfer.

Ar hyn o bryd, mae un rhwydwaith symudol yn treialu ‘ambiwlansiau clyfar’ sydd gan dechnoleg 5G, a fydd yn archwilio sut y bydd modd trin cleifion mewn argyfwng drwy gysylltu parafeddygon â staff mewn ysbytai.

Mae’r cysylltedd y mae 5G yn ei gynnig hefyd yn caniatáu i raglenni cyfredol weithio’n gyflymach ac yn fwy dibynadwy.

Beth yw rôl Ofcom mewn 5G?

Rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y DU a'r diwydiant i helpu’r DU i fod yn arweinydd byd-eang mewn 5G.

Rydym wedi rhyddhau’r tonnau awyr sydd eu hangen er mwyn i gynnyrch 5G weithio, ac rydym wedi helpu cwmnïau i brofi gwasanaethau 5G, i helpu i roi dechrau da i wasanaethau arloesol newydd.

Rydym hefyd yn helpu busnesau bach a busnesau newydd drwy roi mynediad iddynt at y tonnau awyr sydd eu hangen arnynt i sefydlu eu rhwydweithiau 5G lleol eu hunain. Mae’r tonnau awyr hyn wedi’u trwyddedu i gwmnïau ffonau symudol, ond nid ydynt yn cael eu defnyddio ganddynt.

Beth yw sbectrwm?

Allwch chi ddim gweld na theimlo sbectrwm radio. Ond mae angen sbectrwm ar unrhyw ddyfais sy’n cyfathrebu’n ddiwifr - fel setiau teledu i allweddi ceir, monitorau babis, meicroffonau diwifr a lloerennau. Mae ffonau symudol yn defnyddio sbectrwm i gysylltu â mast lleol er mwyn i bobl allu gwneud galwadau ffôn a defnyddio'r rhyngrwyd.

Pam fod Ofcom yn rheoli defnydd sbectrwm?

Dim ond hyn a hyn o sbectrwm sydd ar gael, felly mae angen ei reoli’n ofalus. Mae bandiau penodol o sbectrwm yn cael eu defnyddio at ddibenion gwahanol. Er enghraifft, mae cwmnïau ffonau symudol yn defnyddio gwahanol rannau o’r sbectrwm i gwmnïau teledu. Felly mae angen ei reoli i sicrhau nad oes ymyrraeth ar wasanaethau ac nad oes amharu ar bobl ac ar fusnesau.

Ydy 5G yn peri risg i iechyd?

Yn y DU, mae Public Health England (PHE) yn arwain ar faterion iechyd sy’n ymwneud â meysydd electromagnetig amledd radio, neu donnau radio. Mae ganddo ddyletswydd hefyd i gynghori Llywodraeth y DU ar unrhyw effeithiau y gall allyriadau EMF eu cael ar iechyd pobl. O ran 5G, dyma farn PHE: ‘y disgwyl yw y bydd y cyswllt cyffredinol yn parhau i fod yn isel o’i gymharu â’r canllawiau, ac oherwydd hynny, ni ddylai fod unrhyw ganlyniadau i iechyd y cyhoedd’.

Rydym wedi mesur yr allyriadau maes electromagnetig o gyfarpar a ddefnyddir i drosglwyddo signalau symudol a gwasanaethau di-wifr eraill am nifer o flynyddoedd. Rydym wedi ymestyn y rhaglen fesur hon i gynnwys yr amleddau sy’n cael eu defnyddio ar gyfer 5G.

Fe wnaethom fesur 16 o safleoedd 5G mewn 10 dinas a thref ar draws y DU, gan ganolbwyntio ar ardaloedd lle mae defnydd symudol yn debygol o fod ar ei uchaf. Ar bob safle, roedd yr allyriadau’n gyfran fach iawn o’r lefelau a oedd wedi’u cynnwys mewn canllawiau rhyngwladol a sefydlwyd gan y Comisiwn Rhyngwladol ar Ddiogelu rhag Ymbelydredd nad yw’n Ïoneiddio (ICNIRP). Roedd yr uchafswm a fesurwyd ar unrhyw safle yn 1.5% o’r lefelau hynny.