Os ydych chi'n meddwl eich bod chi wedi derbyn galwad, neges destun neu neges sgam, y peth pwysicaf yw peidio ag ymgysylltu ag ef. Peidiwch ag ateb, clicio ar unrhyw ddolenni, pwyso unrhyw fotymau na rhannu manylion personol neu ariannol.
Mae'r hyn rydych chi'n ei wneud nesaf yn dibynnu ar eich sefyllfa.
Rwyf wedi derbyn galwad, neges destun neu neges amheus
Os oedd yn alwad
- Rhowch y ffôn i lawr os oes gennych unrhyw amheuaeth y gallai fod yn sgam.
- Peidiwch â ffonio’n ôl os nad ydych chi'n adnabod y rhif: yn enwedig rhifau sy'n dechrau gyda 070, 076, 084, 087, 090, 091 neu 118, a all fod ar gyfradd premiwm ac a allai arwain at gostau galwadau uchel.
- Os ydych chi'n credu bod yr alwad yn sgam, anfonwch y rhif ffôn ymlaen i 7726 (yn rhad ac am ddim). Mae hyn yn rhybuddio’ch darparwr ffôn symudol i ymchwilio ac o bosibl rhwystro’r rhif.
Efallai y bydd rhai ffonau, apiau a darparwyr yn eich rhybuddio os yw galwad yn edrych fel sbam neu sgam bosibl. Gall y rhybuddion hyn helpu, ond nid ydynt bob amser yn gywir. Os nad ydych chi'n siŵr, rhowch y ffôn i lawr os ydych chi'n ateb yr alwad, neu yn ddelfrydol peidiwch â'i ateb o gwbl. Efallai y byddwch hefyd yn gallu rhwystro neu roi gwybod am y rhif gan ddefnyddio gosodiadau eich ffôn neu wasanaeth sgrinio galwadau. Efallai y bydd nodweddion sgrinio galwadau wedi’u cynnwys gyda'ch ffôn symudol, fel gwasanaeth ‘Screen Unknown Callers’ Apple, neu ‘Smart Call’ gan Samsung, neu maent ar gael drwy apiau fel Hiya neu Truecaller.
Os yw'r galwr yn honni ei fod yn dod o sefydliad penodol, dylech ei ffonio’n ôl gan ddefnyddio rhif o wefan swyddogol y sefydliad hwnnw neu’ch datganiad cyfrif, nid y rhif a roddodd y galwr i chi. Peidiwch â ffonio’n ôl yn syth – oedwch am gyfnod. Ystyriwch a allech chi fod dan bwysau gan rywun sy’n honni bod yn rhywun nad ydyn nhw.
Cofiwch: Ni fydd Ofcom byth yn eich ffonio yn ddirybudd ac ni fydd byth yn gofyn am eich manylion banc na’ch manylion personol. Mae galwad sy'n honni ei bod gan Ofcom yn sgam.
Sut i roi gwybod am alwad ffôn symudol i 7726
iphone: Agorwch eich rhestr galwadau diweddar, dewiswch y rhif dan sylw, yna copïwch neu rhannwch y rhif mewn neges destun i 7726.
Gallwch wylio ein fideo sy'n esbonio sut i wneud hyn.
Android: Agorwch eich rhestr galwadau diweddar, dewiswch y rhif, yna copïwch neu rhannwch y rhif mewn neges destun i 7726. Gallwch wylio ein fideo sy’n esbonio sut i wneud hyn.
Os oedd yn neges destun neu’n neges
- Peidiwch â chlicio ar unrhyw ddolenni yn y neges.
- Peidiwch ag ateb, hyd yn oed i optio allan – os yw'r anfonwr yn anhysbys, mae ateb yn cadarnhau bod eich rhif yn weithredol.
- Adrodd: gallwch anfon negeseuon testun SMS ymlaen i 7726 (am ddim). Mae hyn yn rhybuddio'ch darparwr ffôn symudol i ymchwilio a rhwystro’r rhif, a gallwch hefyd ddefnyddio nodweddion cynhenid eich ffôn i'w riportio. Os cawsoch y neges ar fformat gwahanol, fel iMessage neu drwy wasanaeth fel WhatsApp, Telegram neu Signal, defnyddiwch nodweddion yr app berthnasol i rwystro a rhoi gwybod am yr anfonwr.
- Ewch ati i ddileu'r neges o'ch ffôn.
Mathau o negeseuon
Mae yna wahanol fathau o negeseuon y gallech eu derbyn ar eich ffôn symudol. Isod rydym yn esbonio beth allwch chi ei wneud am bob un:
- Mae negeseuon testun SMS yn negeseuon testun symudol safonol a anfonir trwy'r rhwydwaith symudol. Fel arfer rydych chi'n gweld y rhain drwy ddefnyddio app iMessage (iPhone) neu Google Messages (Android).
- Mae negeseuon RCS (Rich Communications Services) hefyd yn cael eu hanfon trwy ap negeseuon eich ffôn. Maent yn edrych fel negeseuon testun arferol, ond gallant gynnwys nodweddion fel derbynebau darllen, dangosyddion teipio a lluniau o ansawdd uwch.
- iMessage yw gwasanaeth negeseuon Apple, a ddefnyddir yn iMessage rhwng dyfeisiau Apple.
- Negeseuon trwy wasanaethau fel WhatsApp, Telegram a Signal.
Sut i roi gwybod am negeseuon
Gallwch roi gwybod am negeseuon testun (gan gynnwys SMS, RCS ac iMessages) gan ddefnyddio nodweddion cynhenid eich ffôn. Gallwch hefyd anfon negeseuon testun (SMS) amheus ymlaen at 7726. Lle bo'n bosibl, mae'n ddefnyddiol gwneud y ddau i sicrhau y gall darparwr yr ap a'ch cwmni ffôn weithredu.
Anfon neges destun ymlaen at 7726
Mae 7726 yn sillafu SPAM ar fysellfwrdd ffôn – ffordd hawdd i'w gofio.
Ffôn: Tapiwch ar y neges a’i dal, tapiwch ‘More’, yna'r saeth ymlaen, a’i hanfon at 7726.
Gallwch wylio ein fideo sy'n esbonio sut i wneud hyn.
Android: Tapiwch ar y neges a’i dal, tapiwch ‘Forward’, a’i hanfon at 7726.
Gallwch wylio ein fideo sy'n esbonio sut i wneud hyn.
Rhoi gwybod am negeseuon testun sbam ar eich ffôn symudol
iPhone: ar iMessage, sweipiwch i'r chwith ar y neges, tapiwch dileu/delete, yna tapiwch Delete and Report Spam. Os ydych chi eisoes wedi ei agor, tapiwch ‘ReportSpam’ ar waelod y neges, yna ‘Delete and Report Spam’. Gallwch hefyd rwystro'r anfonwr er mwyn atal negeseuon pellach.
Android: ar Google Messages, ewch ati i gyffwrdd y sgwrs a’i dal, yna tapiwch ‘Block’. Dewiswch ‘Report Spam’, yna tapiwch ‘OK’.
Rwyf wedi rhannu gwybodaeth neu anfon arian yn barod
Os ydych chi'n meddwl eich bod wedi cael eich twyllo, gweithredwch yn gyflym.
- Cysylltwch â'ch banc neu’ch darparwr cerdyn ar unwaith. Ffoniwch y rhif ar gefn eich cerdyn, defnyddiwch wefan neu ap eich banc, neu os yw'ch banc yn ei gefnogi, ffoniwch 159 i gael eich cysylltu'n ddiogel â'ch banc. Efallai y byddant yn gallu atal taliad neu adennill arian.
- Rhowch wybod am y sgam. Rhowch wybod i Report Fraud ar-lein neu drwy ffonio 0300 123 2040. Yn yr Alban, adroddwch i Police Scotland ar 101.
- Os gwnaethoch glicio ar ddolen neu osod rhywbeth ar eich ffôn, cysylltwch â'ch darparwr symudol. Peidiwch â defnyddio apiau bancio ar y ddyfais hyd nes eich bod chi'n siŵr ei bod yn ddiogel.
Rwy'n teimlo dan fygythiad neu'n anniogel
Os ydych chi mewn perygl uniongyrchol
Ffoniwch 999.
Os ydych chi'n derbyn galwadau bygythiol
Mae galwadau camdriniol, bygythiol neu aflonyddu yn drosedd. Os nad ydych mewn perygl uniongyrchol ond yn derbyn galwadau bygythiol, ffoniwch eich cwmni ffôn ar unwaith a gofynnwch i siarad â’u tîm galwadau niwsans neu faleisus. Gallant gymryd camau i'ch diogelu. Hefyd, rhowch wybod am y galwadau i'r heddlu trwy ffonio 101.
Os ydych chi wedi cael eich effeithio gan sgam
Os ydych chi wedi cael eich effeithio gan sgam, ac angen cymorth cyfrinachol am ddim, cysylltwch â Chyngor ar Bopeth ar-lein neu ffoniwch 0808 223 1133 (dydd Llun i ddydd Gwener, 8am–6pm). Yn yr Alban, cysylltwch ag Advice Direct Scotland ar-lein neu ffoniwch 0808 164 6000.
Cefais alwad a gollwyd gan rif nad wyf yn ei adnabod
Meddyliwch yn ofalus cyn ffonio yn ôl. Mae sgamiau galwadau a gollwyd (missed calls) yn gadael galwad a gollwyd o rif sydd wedi'i gynllunio i'ch gwneud chi'n chwilfrydig. Os ydych chi'n ffonio’n ôl, rydych chi'n cysylltu â gwasanaeth cyfradd premiwm ac yn codi tâl am yr alwad. Gelwir y sgamiau hyn weithiau yn sgamiau Wangiri, o'r Japaneaidd am 'un (galwad) a thorri'.
- Defnyddir rhifau sy'n dechrau 070, 076, 084, 087, 090, 091 neu 118, a rhifau rhyngwladol anghyfarwydd, yn aml.
- Os nad ydych chi'n siŵr, peidiwch â ffonio yn ôl. Chwiliwch y rhif ar-lein yn gyntaf gan fod llawer o rifau sgam yn cael eu nodi gan bobl eraill.
- Os ydych chi'n meddwl eich bod eisoes wedi dioddef, cysylltwch â'ch cwmni ffôn a rhowch wybod amdano i Report Fraud (neu Police Scotland ar 101 os ydych chi'n byw yn yr Alban).
Cynnwys cysylltiedig